آمار بازدید سایت
کاربران آنلاين: ۱
بازديد امروز: ۴۹
بازديد روز قبل: ۱۹۶
بازديد هفته: ۵۴۶
بازديد ماه: ۴۵۳۱
بازديد کل: ۶۲۸۳۱۳۵
آي پي: ۱۹۲.۱۶۸.۰.۱۸۷
آشنائي با مجلس شوراي اسلامي > آيين نامه داخلي مجلس > ۱۳۸۷/۰۴/۱۱
۱۴۸۱ بازدید
 
   

آئین نامه داخلی مجلس شورای اسلامی ۲


مبحث دوم


 

نطق ها و مذاكرات


 

اول- نطق ها

ماده ۱۰۶- در هر جلسه رسمی دو نفر از نمایندگان می توانند به نوبت و طبق فهرستی كه قبلا به قید قرعه تنظیم شده است، حداكثر به مدت ده دقیقه نطق قبل از دستور نمایند. هر نماینده می تواند تمام یا حداقل سه دقیقه از وقت خود را به دیگری واگذار نماید. همچنین نماینده ای كه نطق قبل از دستور دارد می تواند علاوه بر وقت خود، حداكثر ده دقیقه از وقت دیگر ناطقین همان جلسه استفاده نماید. دو نفر دیگر از نمایندگانی كه به جهت مسائل فوری و اضطراری حداكثر تا یك ساعت قبل از شروع جلسه (تا هفت صبح) متقاضی نطق قبل از دستور باشند و در لوحه مخصوص ثبت نام كرده باشند، حداكثر به مدت پنج دقیقه می توانند نطق نمایند. در صورتی كه بیش از دو نفر از نمایندگان متقاضی وقت اضطراری باشند، هیات رئیسه به قید قرعه به دو نفر وقت خواهد داد.هیچ یك از نمایندگان نمی توانند ظرف مدت دو ماه بیش از یك بار از وقت اضطراری استفاده نمایند.


 

ماده ۱۰۷- در هر جلسه قبل از ورود در دستور، رئیس مجلس می تواند در مورد گزارش حوادث مهم و مسائل فوری روز مطالبی را كه آگاهی مجلس از آن ضروری باشد به اطلاع نمایندگان برساند. حداكثر مدت برای این مطالب پانزده دقیقه خواهد بود.


 

ماده ۱۰۸- ترتیب و مدت نطق ها بدین شرح است:


 

الف- مدت نطق در جلسه علنی به شرح زیر خواهد بود:


 

۱- برای استیضاح یك وزیر دو ساعت و برای استیضاح دولت یا بیش از یك وزیر چهار ساعت. استیضاح كنندگان می توانند از بین خود یك یا چند نفر را برای بحث در موضوع استیضاح معرفی نمایند، ولی در هر حال مجموع نطق های استیضاح كنندگان نباید از مدت فوق تجاوز نماید.


 

۲- برای اظهارات مجموع مخالفین و نیز مجموع موافقین در مورد اصل هر طرح و لایحه در شور اول و نیز برای توجیه طرح ها و لوایح قانونی و توضیحات مخبر و یا نماینده دولت كه از لایحه دفاع می نماید چهل و پنج دقیقه. در مورد لوایح مفصل می توان اوقات فوق را با پیشنهاد رئیس و یا ده نفر از نمایندگان و تصویب مجلس تا دو برابر افزایش داد.


 

تبصره- در اصل طرح ها و لوایح كه موافقین و یا مخالفین ثبت نام كرده اند، هر كدام حداكثر در موافقت یا در مخالفت، ده دقیقه صحبت خواهد كرد.


 

۳- برای هر یك از موافقان و مخالفان در برنامه و معرفی اعضاء دولت حداكثر نیم ساعت.


 

۴- سوال از وزیر و همچنین توضیحات تكمیلی در مورد استیضاح، حداكثر پانزده دقیقه.


 

تبصره- نماینده می تواند در توضیح مسائل خود پنج دقیقه و پس از ارائه تمام یا قسمتی از پاسخ وزیر، ده دقیقه صحبت نماید. جواب وزیر كه باید مربوط به موضوع سوال باشد جمعا نباید از بیست دقیقه تجاوز نماید. وزیر می تواند استفاده از قسمتی از وقت خود را به بعد از صحبت نهایی سوال كننده موكول نماید.


 

۵- برای موارد ذیل هر یك پنج دقیقه:


 

- دفاع از توهین و تحریف نطق.


 

- مخالفت و موافقت نسبت به هر یك از مواد طرح ها و لوایح.


 

- توضیح پیشنهاد اصلاحی نسبت به مواد طرح ها و لوایح اعم از فردی و جمعی.


 

- توجیه پیشنهاد كفایت مذاكرات و یا مخالفت با آن.


 

- توضیح پیشنهاد فوریت و عدم فوریت.


 

- پیشنهاد مسكوت ماندن طرح و یا لایحه و مخالفت با آن.


 

- پیشنهاد تنفس.


 

- پیشنهاد اخذ رای مخفی.


 

- تذكر آیین نامه ای و یا اخطار قانون اساسی.


 

- پیشنهاد انواع رای در مورد استیضاح.


 

ب- در تمام موارد مذكور در بند (الف)، در صورتی كه ضرورت اقتضاء كند ممكن است استثنائا بدون مذاكره و با پیشنهاد رئیس یا ده نفر از نمایندگان و تصویب مجلس، مدت نطق و شور اضافه شود.


 

ج- مذاكره در باب كلیات لایحه بودجه سالانه كشور ده ساعت و برای هر نطق بیست دقیقه و برای متمم بودجه و یك دوازدهم یا دو دوازدهم پنج ساعت و برای هر ناطق پانزده دقیقه خواهد بود.


 

د- مدت نطق برای مسائل مهم مربوط به سیاست خارجی از قبیل عهدنامه ها و مقاوله نامه و موافقتنامه های بین المللی حداكثر سه ساعت و برای هر ناطق حداكثر پانزده دقیقه خواهد بود.


 

ماده ۱۰۹- ناطق نباید از موضوع مورد بحث خارج شود.


 

هرگاه رئیس تشخیص دهد كه ناطق از موضوع خارج شده و در ضمن یك نطق، دو نوبت به وی تذكر خروج از موضوع را بدهد و باز ادامه دهد، دفعه سوم می تواند وی را از ادامه نطق در آن موضوع در تمام جلسه منع نماید، مگر این كه مجلس ادامه صحبت را تایید كند.


 

ماده ۱۱۰- قطع كلام ناطق و عدم مراعات سكوت از طرف نمایندگان و هرگونه تهمت و توهین و ایرادگیری های شخصی و حركات و تظاهراتی كه موجب بی نظمی مجلس باشد ممنوع است و مرتكب مشمول مجازات های مندرج در این آیین نامه خواهد گردید. رئیس مجلس شورای اسلامی مسوول جلوگیری از این تخلفات است.


 

 


 

دوم- مذاكرات


 

ماده ۱۱۱- موضوعاتی كه طبق دستور در مجلس مطرح می شود باید یك ساعت قبل از موقع انعقاد جلسه در ورقه مخصوصی كه خارج از جلسه نصب می گردد، ثبت شود تا مخالف و موافق، در صورت تمایل، با تفكیك كلیات و هر یك از مواد، در آن ورقه در ستون مخصوص، شخصا ثبت نام نمایند. حق تقدم نطق با كسانی است كه ثبت نام كرده باشند كه در این صورت، یك مخالف و یك موافق به ترتیب نطق خواهند كرد. در صورتی كه مخالف یا موافقی ثبت نام نكرده باشد، نمایندگان مخالف و موافق در مجلس می توانند كتبا نوبت بگیرند و به تناوب صحبت كنند.


 

اگر هیچ موافقی وجود نداشته باشد، مخالفان می توانند به نوبت صحبت كنند و اگر مخالفی موجود نباشد غیر از نماینده دولت و یا مخبر به عنوان موافق كسی صحبت نخواهد كرد.


 

تبصره- در صورتی كه موضوعی در دستور كار مجلس قرار گیرد و به دلایلی مطرح نشود و همان موضوع در جلسه بعد مجلس مطرح شود برگ ثبت نام مخالف و موافق اولیه معتبر است.


 

ماده ۱۱۲- مذاكرات كامل هر جلسه همراه با مصوبات ضبط و ثبت و حداكثر چهل و هشت ساعت پس از آن، بین نمایندگان توزیع می شود. نماینده ای كه در صورت مشروح مذاكرات مطلبی برخلاف اظهارات او ثبت شده باشد، بطور اختصار می تواند فقط نسب به همان مورد در جلسه رسمی تذكر دهد و بعدا اصلاح آن قسمت از مذاكرات، در مجموعه مذاكرات مجلس درج می شود. صورت مذاكرات جلسات باید به امضای رئیس یا نایب رئیس مجلس شورای اسلامی كه آن جلسه را اداره نموده است برسد.


 

ماد ۱۱۳- هرگاه هنگام بحث درباره طرح ها و لوایح، رئیس جمهور و معاونان او، وزیران و معاونان آنان و همچنین مخبرین كمیسیون های مربوطه لازم بدانند در موضوع مورد بحث با رعایت مواد طرح شده صحبت كنند، برابر مدت تعیین شده در آیین نامه به آنان اجازه داده خواهد شد.


 

ماده ۱۱۴- به جز مذاكرات مربوط به استیضاح و لایحه بودجه، در صورتی كه حداقل دو مخالف و در صورت وجود، دو موافق نسبت به طرح یا لایحه ای صحبت كرده باشند، هر یك از نمایندگان می توانند كتبا كفایت مذاكرات را پیشنهاد كنند. اولین نماینده پیشنهاددهنده دلایل خود را به عنوان موافق اظهار می دارد و اگر مخالفی باشد علل مخالفت خود را بیان می كند و آنگاه رای گرفته می شود. در صورتی كه پیشنهاد كفایت مذاكرات به تصویب نرسید و در ادامه مذاكرات برای بار دوم پیشنهاد كفایت مذاكرات داد شد بدون توضیح رای گرفته می شود. پس از رای به كفایت مذاكرات و اعلام ختم آن از طرف رئیس، به دیگر نمایندگان موافق و مخالف در آن باب اجازه نطق داده نمی شود.


 

ماده ۱۱۵- هرگاه نمایندگان در رابطه با مسائل مهم مملكتی و یا بین المللی و مناسبت های خاص لازم بدانند می توانند بیانیه صادر كنند و هیات رئیسه موظف است چنانچه بیانیه صادره به امضاء حداقل نصف به علاوه یك مجموع نمایندگان رسیده باشد آن را در پایان جلسه علنی مجلس قرائت كند.


 

ماده ۱۱۶- گزارش نهایی كمیسیون اصل نودم (۹۰) قانون اساسی پس از ارائه به هیات رئیسه مجلس، در صورتی كه مربوط به عموم باشد، بدون رعایت نوبت در دستور كار قرار می گیرد و در اولین جلسه علنی قرائت خواهد شد.


 

ماد ۱۱۷- روسای جمهور، نخست وزیران، روسای مجلس و مقامات عالی رتبه كشورهای دیگر كه به دعوت مقامات جمهوری اسلامی ایران به ایران می آیند و بنا به صلاحدید همتای آنان و تصویب هیات رئیسه مجلس حضورشان در جلسه رسمی و علنی به مصلحت باشد می توانند در جلسه حاضر و عنداللزوم سخنرانی نمایند.


 

 


 


مبحث سوم


 

آراء


 

 


 

اول- كمیت آراء


 

ماده ۱۱۸- مصوبات مجلس با رای موافق اكثریت مطلق حاضرین معتبر است، مگر در مواردی كه در قانون اساسی و یا این آیین نامه نصاب دیگری معین شده باشد.


 

ماده ۱۱۹- كلیه انتخاباتی كه در مجلس و كمیسیون ها و شعب به عمل می آید، اعم از این كه فردی یا جمعی باشد به استثناء انتخاب رئیس، اعضاء حقوقدان شورای نگهبان كه با اكثریت مطلق عده حاضر انتخاب می شوند و موارد دیگری كه در این آیین نامه حد و نصاب دیگری برای آن تعیین شده است با رای اكثریت نسبی است و در صورت تساوی آراء، به تعداد مورد نیاز از منتخبین به حكم قرعه تعیین می شود. اسامی كلیه نامزدها با تعداد آراء آنان توسط رئیس جلسه اعلام می شود.


 

ماده ۱۲۰- رای گیری نسبت به موارد زیر با اكثریت خاص و به ترتیب ذیل خواهد بود:


 

الف- اكثریت دوسوم حاضران:


 

۱- تصویب آیین نامه داخلی مجلس و تفسیر آن.


 

۲- تصویب تشكیل جلسه غیرعلنی مجلس.


 

۳- تصویب تقاضای دو و سه فوریت طرح ها و لوایح.


 

ب- اكثریت دوسوم مجموع نمایندگان:


 

۱- تصویب درخواست مراجعه به آراء عمومی.


 

۲- تصویب عدم كفایت رئیس جمهور.


 

 


 

دوم- كیفیت آراء


 

ماده ۱۲۱- رای گیری در مجلس به یكی از روش های ذیل انجام می گیرد:


 

۱- با دستگاه الكترونیكی.


 

۲- علنی با ورقه.


 

۳- مخفی با ورقه.


 

ماده ۱۲۲- هیات رئیسه مجلس موظف است مجلس را به وسایل پیشرفته الكترونیكی مجهز نماید تا شمارش عده حاضران در مجلس و اعلام رای مخالف، موافق و ممتنع با وسایل مذكور ممكن و میسر گردد و نتیجه آراء را در معرض دید نمایندگان قرار دهد. در موارد نقص فنی دستگاه ها حداكثر برای یك هفته رای گیری با قیام و قعود یا طرق دیگر انجام خواهد شد. تمدید این مهلت با تصویب مجلس خواهد بود.


 

ماده ۱۲۳- در مورد ذیل اخذ رای علنی با ورقه خواهد بود:


 

هرگاه حداقل ده نفر از نمایندگان به جای استفاده از دستگاه الكترونیكی و یا قیام و قعود رای علنی با ورقه را تقاضا نمایند، ابتدائا بدون بحث نسبت به درخواست، رای گیری به عمل می آی و در صورت تصویب درخواست، اصل موضوع با ورقه و به طور علنی به رای گذاشته می شود.


 

ماده ۱۲۴- در رای علنی با ورقه، هر نماینده دارای سه نوع كارت سفید، كبود و زرد است كه اسم آن نماینده روی كارت ها چاپ شده است، كارت سفید علامت قبول، كارت كبود علامت رد و كارت زرد علامت امتناع است. هنگام اخذ رای علنی با ورقه، نمایندگان كارت سفید یا كبود یا زرد خودشان را با نظارت منشیان در گلدان ها می ریزند. نمایندگانی كه رای ندهند و یا بعد از اعلام اخذ رای از تالار جلسه خارج شوند، ممتنع محسوب می شون.


 

تبصره- اسامی موافقین، مخالفین و ممتنعین و كسانی كه در رای گیری شركت نكرده و یا بعد از اعلام اخذ رای از تالار خارج شده اند، بدون این كه در جلسه قرائت شود، در صورت مشروح مذاكرات مجلس ثبت می گردد.


 

ماده ۱۲۵- در موارد ذیل اخذ رای مخفی با ورقه الزامی است:


 

۱- انتخاب اعضای هیات رئیسه، حقوقدانان شورای نگهبان، نمایندگان مجلس در نهادها و هیات ها، مجامع و شوراها و سایر انتخابات راجع به اشخاص.


 

۲- انتخابات داخلی شعب و كمیسیون ها.


 

۳- رای اعتماد و عدم اعتماد به وزیران و هیات وزیران و رای عدم كفایت به رئیس جمهور.


 

۴- رای نسبت به اعتبارنامه نمایندگان.


 

تبصره- هیات رئیسه موظف است كارت های مخصوصی برای رای گیری مخفی تهیه و در اختیار نمایندگان قرار دهد. رای گیری به وسیله هرگونه ورقه و كارتی غیر از این اوراق معتبر نخواهد بود.


 

ماده ۱۲۶- در مواردی كه نتیجه اخذ رای با قیام و قعود بلافاصله توسط دو نفر از منشیان هیات رئیسه و یا ظرف مدت پانزده دقیقه بعد از اعلام رای مذكور توسط بیست و پنج نفر از نمایندگان حاضر در مجلس مورد تردید باشد بدون بحث با ورقه نسبت به تردید به عمل آمده رای گیری خواهد شد. در صورتی كه درخواست تردیدكنندگان به تصویب نصف به علاوه یك نمایندگان حاضر در جلسه برسد نتیجه آن ملاك عمل قرار خواهد گرفت. چنانچه تردید در پانزده دقیقه آخر جلسه باشد می توان در جلسه بعد نسبت به تردید رای گیری نمود.


 

تبصره ۱- تردیدكنندگان باید اسامی خود را شخصا در برگ مخصوصی در جایگاه هیات رئیسه ثبت و امضاء نمایند.


 

تبصره ۲- تردیدكنندگان پس از گذشت مدت پانزده دقیقه از زمان رای گیری نمی توانند از درخواست خود انصراف بدهند.


 

 


 

سوم- اعلام نتیجه رای


 

ماده ۱۲۷- به مجرد اعلام اخذ رای، توسط رئیس جلسه تعداد نمایندگان حاضر در جلسه به استناد دستگاه شمارش گر اعلام و بلافاصله اخذ رای به عمل می آید. در موارد نقض فنی دستگاه شمارش گر عده حاضران مستند به شمارش اكثریت منشیان خواهد بود.


 

ماده ۱۲۸- در كلیه موارد، نتیجه رای مجلس باید صریحا به وسیله رئیس اعلام گردد.


 

ماده ۱۲۹- اسامی كلیه تقاضاكنندگان رای مخفی یا رای علنی با ورقه در صورت مشروح مذاكرات مجلس ثبت خواهد شد.


 

 


 


باب دوم


 

وظایف و اختیارات


 

مجلس شورای اسلامی


 

فصل اول- قانونگذاری


 

 


 

مبحث اول


 

طرح ها و لوایح قانونی


 

 


 

اول- طرح های قانونی


 

ماده ۱۳۰- طرح های قانونی با امضاء و ذكر نام حداقل پانزده نفر از نمایندگان در مجلس به رئیس تسلیم می شود و پس از اعلام وصول و قرائت عنوان آن توسط رئیس مجلس شورای اسلامی یا یكی از منشیان، در همان جلسه به كمیسیون های مربوط ارجاع می شود. این طرح ها پس از ارجاع به كمیسیون های ذی ربط چاپ و توزیع و نسخه ای از آن توسط رئیس برای وزیر یا وزیران مربوط ارسال می گردد. طرح ها نیز همانند لوایح، باید دارای موضوع و عنوان مشخص باشند و دلایل لزوم تهیه و پیشنهاد آن در مقدمه به وضوح درج شود و همچنین دارای موادی متناسب با اصل موضوع و عنوان طرح نیز باشد.


 

ماده ۱۳۱- امضاء كنندگان طرح های قانونی حق دارند در كمیسیون مربوط كه طرح آنها مطرح است، برای ادای توضیح حاضر شوند و كمیسیون تاریخ بحث پیرامون طرح را كتبا به آنان اعلام می نماید.


 

ماده ۱۳۲- پس از اعلام وصول طرح قانونی، چنانچه جمعی از امضاءكنندگان تقاضای كتبی استرداد آن را بنمایند به طوری كه امضاء كنندگان باقی مانده كمتر از پانزده نفر گردند، در صورتی كه تقاضای استرداد قبل از تصویب طرح در شور اول باشد طرح مسترد و گزارش آن به مجلس داده خواهد شد و در صورتی كه طرح در شور اول به تصویب رسیده باشد پس از توضیح یك نفر از تقاضاكنندگان و صحبت یك نفر مخالف، با رای مجلس، طرح قابل استرداد می باشد.


 

ماده ۱۳۳- اگر طرحی مورد تصویب مجلس یا كمیسیون های موضوع اصل هشتاد و پنجم (۸۵) قانون اساسی واقع نشد بدون تغییر اساسی تا شش ماه دیگر نمی توان آن را مجددا به مجلس پیشنهاد نمود مگر با تقاضای كتبی پنجاه نفر نماینده و تصویب مجلس.


 

 


 

دوم- لوایح قانونی


 

ماده ۱۳۴- لوایح قانونی كه از طرف دولت به مجلس پیشنهاد می شود، باید:


 

۱- دارای موضوع و عنوان مشخص باشد.


 

۲- دلایل لزوم تهیه و پیشنهاد آن در مقدمه لایحه به وضوح درج شود.


 

۳- دارای موادی متناسب با اصل موضوع و عنوان لایحه باشد.


 

ماد ۱۳۵- طبق اصل هفتاد و چهارم (۷۴) قانون اساسی كلیه لوایح قانونی تقدیمی به مجلس باید به امضاء رئیس جمهور و وزیر یا وزراء مسوول رسیده باشد. در صورت نداشتن وزیر مسوول، امضاء رئیس جمهور كافی است.


 

ماده ۱۳۶- لوایح قانونی با رعایت اصل هفتاد و چهارم (۷۴) قانون اساسی باید در جلسه علنی مجلس توسط وزیر مربوط و یا نماینده دولت تقدیم گردد و در موقع طرح آن نیز باید وزیر مربوط یا یكی از وزراء به تناسب موضوع حاضر باشد.


 

معاونان امور مجلس رئیس جمهور و وزراء و سازمان مدیریت و برنامه ریزی كشور، رئیس یا رابط امور مجلس شورای عالی استان ها كه رسما به مجلس معرفی شده باشند، می توانند به جای رئیس جمهور و وزراء در جلسات مجلس و كمیسیون ها برای توضیح و دفاع لازم حضور یابند.


 

ماده ۱۳۷- استرداد لوایح قانونی با تصویب هیات وزیران به ترتیب ذیل امكان پذیر خواهد بود:


 

۱- در صورتی كه استرداد پیش از تصویب كلیات لایحه در شور اول مجلس باشد رئیس جمهور یا وزیر مربوط كتبا با ذكر دلیل آن را مسترد می نماید و گزارش آن در جلسه علنی اعلام می شود.


 

۲- در صورتی كه استرداد پس از تصویب كلیات لایحه و در هر مرحله تا پیش از تصویب نهایی باشد، وزیر مربوط یا نماینده امور مجلس دولت می تواند با ذكر دلیل در جلسه علنی مجلس و صحبت یك نفر مخالف هر یك به مدت ده دقیقه و تصویب مجلس آن را مسترد نماید.


 

ماده ۱۳۸- لوایح قانونی پس از تقدیم به مجلس، در جلسه علنی از طرف رئیس مجلس شورای اسلامی به كمیسیون های مربوط ارجاع و سپس در اختیار نمایندگان قرار می گیرد.


 

ماده ۱۳۹- یك نسخه از كلیه طرح ها و لوایحی كه تقدیم مجلس می شود پس از اعلام وصول آن در اختیار مطبوعات قرار می گیرد.


 

 


 

سوم – طرح های شورای عالی استان ها


 

ماده ۱۴۰- طرح های مصوب شورای عالی استان ها كه باید دارای عنوان و مقدمه توجیهی مشخص و مواد متناسب باشد، مستقیما یا توسط دولت به مجلس تقدیم می شود. وصول این طرح ها توسط رئیس اعلام و برای بررسی به كمیسیون ذی ربط ارجاع و سپس چاپ و بین نمایندگان توزیع و نسخه ای از آن نیز برای هیات وزیران به منظور حضور و دفاع از مواضع خود ارسال می شود.


 

تبصره- نحوه رسیدگی به این طرح ها و نیز تقاضای استرداد آنها مشابه لوایح دولت خواهد بود.


 

 


 

چهارم- مقررات مشترك طرح ها و لوایح


 

ماده ۱۴۱- در ابتدای هر دوره قانونگذاری، هیات رئیسه صورتی از طرح ها و لوایحی را كه معوق مانده به وسیله اداره كل قوانین تهیه می كند و در اختیار نمایندگان می گذارد و صورتی نیز برای دولت ارسال می دارد. هر یك از طرح ها و لوایح معوقه كه لزوم رسیدگی به آن به وسیله بیست و پنج نفر از نمایندگان یا از طرف دولت تقاضا شود، طبق آیین نامه به كمیسیون های مربوطه ارجاع می شود و كمیسیون ها رسیدگی را به ترتیب مندرج در این آیین نامه انجام می دهند. هرگاه شور اول آن طرح ها یا لوایح قبلا خاتمه یافته باشد رسیدگی به طرح یا لایحه با پیشنهاد كمیسیون و تصویب مجلس یك شور انجام خواهد شد. در صورت تغییر دولت، چنانچه دولت جدید رسما استرداد لوایحی را اعلام كرده باشد، آن لوایح از جریان خارج خواهد شد.


 

ماده ۱۴۲- نمایندگان مجلس و دولت نمی توانند یك طرح یا لایحه قانونی را كه بیش از یك موضوع دارد به عنوان ماده واحده پیشنهاد و تقاضای تصویب نمایند. در صورتی كه طرح یا لایحه مشتمل بر بیش از یك موضوع باشد، باید مواد و تبصره ها جزء به جزء طرح و مورد شور قرار گیرد. هیات رئیسه موظف است قبل از اعلام وصول طرح ها و لوایح مفاد این ماده را رعایت نماید.


 

 


 

مبحث دوم


 

مراحل بررسی و تصویب طرح ها و لوایح عادی


 

ماده ۱۴۳- بررسی و تصویب تمام طرح ها و لوایح، به استثنای مواردی كه در این آیین نامه برای شور در آنها ترتیب خاص دیگری معین شده باشد، به ترتیب ذیل دو شوری خواهد بود:


 

 


 

اول- شور اول


 

ماده ۱۴۴- رئیس جلسه مكلف است وصول كلیه طرح ها و لوایح عادی را كه به مجلس تقدیم می شود با رعایت اصل هفتاد و پنجم (۷۵) قانون اساسی در همان جلسه و یا حداكثر دو جلسه بعد مجلس اعلام و همزمان به كمیسیون های مربوطه ارجاع نماید و به دستور وی فورا تكثیر و در اختیار نمایندگان قرار گیرد.


 

 


 

الف- بررسی طرح ها و لوایح در كمیسیون ها


 

ماده ۱۴۵- طرح ها و لوایحی كه جنبه های مختلف داشته و علاوه بر كمیسیون اصلی به كمیسیون دیگری هم ارتباط پیدا می نماید، از طرف رئیس مجلس شورای اسلامی پس از مشخص نمودن كمیسیون های فرعی به كمیسیون های ذی ربط ارجاع می شود تا نسبت به قسمتی كه مربوط به آن كمیسیون هاست شور و بررسی به عمل آورده و ظرف ده روز كه با موافقت كمیسیون اصلی تا ده روز دیگر قابل تمدید است، گزارش آن را تهیه و به كمیسیون اصلی ارسال نمایند. كمیسیون اصلی، رسیدگی به طرح ها و لوایح ارجاعی را پس از ده روز دریافت نظر كمیسیون های فرعی و دعوت نمایندگان آن شروع خواهد كرد. گزارش نهایی كه شامل گزارش كمیسیون اصلی و گزارش كمیسیون های فرعی است توسط كمیسیون اصلی برای طرح و بررسی در مجلس تقدیم می گردد.


 

چنانچه رسیدگی به تمام یا قسمت عمده طرح یا لایحه ای از طرف رئیس مجلس علاوه بر كمیسیون اصلی به یك یا چند كمیسیون دیگر ارجاع شده باشد و نظر كمیسیون های فرعی در كلیات با نظر كمیسیون اصلی متفاوت باشد، مخبر یا یكی از اعضاء آن كمیسیون ها می توانند نظر كمیسیون خود را توضیح دهد.


 

تبصره- در مواردی كه كمیسیون یا كمیسیون هایی به نحوه ارجاع طرح یا لایحه معترض باشند مراتب اعتراض خود را به هیات رئیسه اعلام می كنند، هیات رئیسه موظف است در اولین فرصت به موضوع رسیدگی و اتخاذ تصمیم نماید.


 

ماده ۱۴۶- گزارش رد یا تصویب و تغییر یا تكمیل هر طرح یا لایحه ای كه به كمیسیون ارجاع می شود باید، ظرف مدتی كه از طرف هیات رئیسه مجلس با توافق كمیسیون مربوطه معین و اعلام می شود و از یك ماه از تاریخ وصول به دفتر كمیسیون تجاوز نخواهد كرد، به مجلس ارسال شود. در صورت تجاوز از مدت تعیین شده، هر یك از نمایندگان یا دولت حق دارد از مجلس تقاضا نماید كه آن را با حق تقدم طبق ضوابط این آیین نامه، در دستور مجلس قرار دهد.


 

در مورد طرح ها و لوایح مفصل، هرگاه كمیسیون نتوانست رسیدگی به آن را در مدت تعیین شده تمام كند، باید موضوع را به رئیس مجلس گزارش دهد. در این صورت با پیشنهاد كمیسیون مربوطه و تصویب هیات رئیسه این مدت تمدید می گردد.


 

ماده ۱۴۷- پیشنهاددهندگان می توانند در كمیسیون مربوطه حاضر شوند و توضیحات لازم را درباره پیشنهاد خود بدهند. كمیسیون موظف است، حداقل بیست و چهار ساعت قبل از طرح پیشنهاد، كتبا پیشنهاددهندگان را به كمیسیون دعوت كند.


 

ماده ۱۴۸- كمیسیون ها موظفند، در موقع رسیدگی به طرح ها و لوایح، از وزراء و بالاترین مقام دستگاه ذی ربط دعوت به عمل آورند.


 

ماده ۱۴۹- در جلسات كمیسیون نمایندگانی كه عضویت در آن كمیسیون را ندارند بدون داشتن حق رای می توانند حاضر شوند و در صورتی كه از طرف كمیسیون برای ادای توضیح یا شركت در مذاكرات دعوت شده باشند باید شركت نمایند ولی حق رای ندارند.


 

 


 

ب – بررسی و تصویب طرح ها و لوایح در مجلس


 

ماده ۱۵۰- هنگامی كه گزارش كمیسیون های ذی ربط در خصوص طرح یا لایحه عادی برای شور اول در جلسه علنی مطرح می گردد، درباره نقاط ضعف و قوت، نقایص و امتیازات و لزوم یا عدم لزوم آن طرح و لایحه در كلیات مذاكره می شود و پس از آن نسبت به اصل طرح یا لایحه رای گیری به عمل می آید. در صورت تصویب كلیات، جهت رسیدگی در شور دوم به كمیسیون مربوطه ارجاع می شود.


 

 


 

دوم- شور دوم


 

 


 

الف- بررسی مواد و پیشنهادها در كمیسیون


 

ماده ۱۵۱- پیشنهادهای اصلاحی كتبی كه در فاصله شور اول و دوم داده می شود، باید به هیات رئیسه كمیسیون مربوط تحویل و حداقل بیست و چهار ساعت قبل از شروع شور دوم در كمیسیون چاپ و بین نمایندگان توزیع شود و پیشنهاددهندگان به جلسات كمیسیون دعوت شوند. اعضاء كمیسیون ذی ربط می توانند هنگام رسیدگی شور دوم در كمیسیون پیشنهادهای خود را هر چند به چاپ نرسیده باشد طرح نمایند.


 

 


 

ب- بررسی و تصویب مواد در مجلس


 

ماده ۱۵۲- در شور دوم گزارش كمیسیون در مجلس مطرح می شود. در این مرحله پیشنهاد تازه پذیرفته نمی شود، ولی پیشنهادهایی كه در فاصله دو شور به كمیسیون داده شده و مورد توجه و تصویب كمیسیون قرار نگرفته، به ترتیب مواد، توسط پیشنهاددهندگان قابل طرح در مجلس خواهد بود. در این صورت پیشنهاددهنده یا یكی از پیشنهاددهندگان (در مورد پیشنهاد جمعی) می تواند برای هر پیشنهاد ظرف پنج دقیقه توضیح بدهد و پس از اظهارنظر یك مخالف و یك موافق و عنداللزوم توضیحات مخبر كمیسیون یا نماینده دولت نسبت به پیشنهاد مزبور اخذ رای به عمل می آید. پس از رد یا قبول پیشنهاد نسبت به اصل ماده رای گیری به عمل می آید. چنانچه ماده به تصویب نرسید، بدون مذاكره نسبت به حذف آن رای گیری خواهد شد و در صورتی كه حذف ماده به تصویب نرسید پیشنهادهای اصلاحی تازه در همان جلسه پذیرفته خواهد شد.


 

ماده ۱۵۳- در شور دوم درباره اصل مواد مذاكره به عمل نمی آید مگر آنكه در گزارش كمیسیون مواد جدیدی اضافه شده باشد یا به تشخیص هیات رئیسه در بعضی مواد تغییرات اساسی داده شده باشد. در این صورت اولین مخالف و موافق (براساس تابلو مخصوص ثبت نام) هر یك به مدت پنج دقیقه صحبت می كنند و در صورت لزوم مخبر یا نماینده دولت نیز صحبت می كنند و آنگاه نسبت به ماده یا مواد مورد نظر رای گیری می شود.


 

ماده ۱۵۴- چنانچه در شور دوم، كمیسیون بعضی از مواد طرح یا لایحه را حذف و یا تغییر كلی داده باشد، هر یك از نمایندگان می توانند همان ماده را پیشنهاد نمایند و پس از صحبت یك مخالف و یك موافق و مخبر كمیسیون و نماینده دولت نسبت به ماده رای گیری می شود. چنانچه اصل ماده تصویب شد پیشنهادهای اصلاحی كه قبلا به كمیسیون داده شده، قابل طرح و بحث و رای گیری خواهد بود.


 

ماده ۱۵۵- در شور دوم طرح ها و لوایح، اولویت رسیدگی به پیشنهادها در جلسه علنی به ترتیب زیر خواهد بود:


 

۱- پیشنهاد جایگزین لایحه دولت و یا طرح اصلی برای طرح ها و لوایح.


 

۲- پیشنهادهای حذف به ترتیب حذف كامل و حذف قسمت هایی از هر ماده.


 

۳- پیشنهادهای چاپ شده كمیسیون های فرعی.


 

۴- پیشنهادهای اصلاحی چاپ شده نمایندگان براساس تشخیص هیات رئیسه.


 

۵- اصل ماده


 

ماده ۱۵۶- اصلاحاتی كه در ماده ای پیشنهاد می گردد قبل از خود ماده درباره آنها در مجلس رای گرفته می شود.


 

ماده ۱۵۷- هنگام بحث نسبت به هر ماده، هرگاه پیشنهاد حذف تمام یا قسمتی از ماده یا رفع ابهام از آن بشود، پس از توضیح پیشنهاددهنده و اظهارات یك مخالف و یك موافق نسبت به پیشنهاد اخذ رای به عمل خواهد آمد. در صورت تصویب پیشنهاد نسبت به بقیه ماده بحث و اخذ رای به عمل خواهد آمد.


 

 


 


مبحث سوم


 

مراحل بررسی و تصویب طرح ها و لوایح فوری


 

 


 

اول- كلیات موضوع طرح ها و لوایح فوری


 

ماده ۱۵۸- طرح ها و لوایح فوری عبارتند از یك فوریتی، دو فوریتی و سه فوریتی.


 

ماده ۱۵۹- وقتی كه فوریت طرح یا لایحه ای تقاضا می شود، پس از توضیح پیشنهادكننده یا یكی از پیشنهادكنندگان و اظهارات مخالف و موافق، نسبت به فوریت، رای گرفته می شود. در صورتی كه تقاضای فوریت ضمن طرح یا لایحه مطرح نشده باشد، پانزده نفر از نمایندگان نیز می توانند كتبا تقاضای فوریت آن طرح یا لایحه را بنمایند. تصویب فوریت طرح ها و لوایح با توجه به درجه فوریت به ترتیب ذیل می باشد:


 

۱- یك فوریت؛ با صحبت یك مخالف و یك موافق و با رای اكثریت مطلق حاضران.


 

۲- دو و سه فوریت، با صحبت دو مخالف و دو موافق و با رای اكثریت دو سوم حاضران.


 

تبصره- هیات رئیسه موظف است طرح ها و لوایح دارای فوریت را حداقل یك ساعت قبل از طرح فوریت آنها در جلسه علنی تكثیر و در اختیار نمایندگان قرار دهد.


 

ماده ۱۶۰- اصل بر عادی بودن رسیدگی طرح ها و لوایح است. بنابراین فوریت آنها باید مبین ضرورت و یا حالت استثنایی و مستند به دلایل ذیل باشد:


 

۱- یك فوریت؛ نیاز فوری جامعه و اولویت طرح و یا لایحه مورد نظر نسبت به سایر موارد مطروحه.


 

۲- دو فوریت؛ ضرورت جلوگیری از وقوع خسارت احتمالی و فوت فرصت.


 

۳- سه فوریت؛ حالت كاملا اضطراری و حیاتی برای مقابله سریع با خسارت حتمی.


 

ماده ۱۶۱- در طرح ها و لوایحی كه فوریت آنها تصویب شده باشد، ابتدا نسبت به اصل آن مذاكره می شود و پس از آن برای ورود به شور در ماده واحده یا مواد، رای گرفته می شود و آنگاه راجع به هر یك از مواد جداگانه مذاكره و اخذ رای به عمل می آید.


 

ماده ۱۶۲- با تقاضای دولت یا پانزده نفر از نمایندگان و تصویب مجلس قبل از ورود به شور در ماده واحده یا مواد طرح و یا لایحه می توان از آن سلب فوریت به طور مطلق، و یا سلب یك فوریت از دو فوریت، و یا یك یا دو فوریت از طرح ها و لوایح سه فوریتی نمود. تقاضای سلب فوریت برای هر طرح و یا لایحه فقط یك بار امكان پذیر است.


 

 


 

دوم- طرح ها و لوایح یك فوریتی


 

ماده ۱۶۳- طرح ها و لوایح یك فوریتی، پس از تصویب فوریت، به كمیسیون های اصلی، فرعی ارجاع می شود تا خارج از نوبت مورد بررسی و تصویب قرار گیرد. گزارش كمیسیون درباره این طرح ها و لوایح حداقل چهل و هشت ساعت قبل از موقع طرح در مجلس چاپ و بین نمایندگان توزیع می شود.


 

ماده ۱۶۴- طرح ها و لوایح یك فوریتی یك شوری است و پس از وصول گزارش كمیسیون، خارج از نوبت در دستور كار مجلس قرار می گیرد و یك نوبت درباره آن شور به عمل می آید. بدین ترتیب كه ابتدا نسبت به اصل و سپس در باب ماده واحده یا هر یك از مواد مذاكره و اخذ رای می شود. پیشنهاددهندگان باید پیشنهادهای خود را در مهلتی كه توسط كمیسیون تعیین و اعلام می گردد به كمیسیون ارسال و برای دفاع از آن در كمیسیون حاضر شوند و در صورت عدم تصویب پیشنهاد آنان، می توانند در مجلس آن را مطرح نمایند.


 

 


 

سوم- طرح ها و لوایح دو فوریتی


 

ماده ۱۶۵- در مورد طرح ها و لوایح دو فوریتی، پس از تصویب فوریت؛


 

۱- حداكثر ظرف مدت شش ساعت چاپ و توزیع می شوند.


 

۲- حداكثر چهل و هشت ساعت پس از چاپ و توزیع در دستور كار جلسه مجلس قرار می گیرند.


 

۳- پیشنهادهای نمایندگان حداكثر بیست و چهار ساعت پس از چاپ و توزیع به هیات رئیسه تسلیم می شود.


 

۴- پیشنهادهای نمایندگان چاپ و حداقل دو ساعت قبل از شروع مذاكرات در اختیار نمایندگان قرار می گیرد.


 

 


 

چهارم- طرح ها و لوایح سه فوریتی


 

ماده ۱۶۶- طرح ها و لوایح سه فوریتی، پس از تصویب فوریت، بلافاصله در همان جلسه در دستور مجلس قرار می گیرد.


 

ماده ۱۶۷- در طرح ها و لوایح سه فوریتی، پس از تصویب كلیات، در همان جلسه نسبت به ماده واحده یا هر یك از مواد مذاكره و رای گیری می شود.


 

پیشنهاد نمایندگان قبل از ورود به ماده واحده یا هر یك از مواد پذیرفته می شود و نسبت به آنها پس از اظهارات یك مخالف و یك موافق و نماینده دولت اخذ رای به عمل می آید.


 

 


 

مبحث چهارم


 

بررسی طرح ها و لوایح طبق اصل هشتاد و پنجم (۸۵)


 

ماده ۱۶۸- در مواردی كه مجلس ضروری تشخیص دهد، طبق اصل هشتاد و پنجم (۸۵) قانون اساسی اختیار تصویب آزمایشی بعضی از قوانین را كه جنبه دائمی دارند به كمیسیون های خود و تصویب دائمی اساسنامه سازمان ها، شركت ها، موسسات دولتی یا وابسته به دولت را به كمیسیون های خود یا به دولت تفویض می كن.


 

تبصره ۱- دولت و یا نمایندگان باید قبل از انقضاء مدت آزمایشی قانون مذكور جهت تعیین تكلیف دائمی آن، طرح یا لایحه لازم را تهیه و به مجلس ارائه نمایند.


 

تبصره ۲- پس از انقضاء زمان آزمایشی، این گونه قوانین اعتبار قانونی نخواهند داشت.


 

ماده ۱۶۹- هرگاه دولت یا پانزده نفر از نمایندگان تقاضای ارجاع طرح یا لایحه ای را طبق اصل هشتاد و پنجم (۸۵) به كمیسیون یا كمیسیون های مجلس و یا دولت بنمایند، این تقاضا در جلسه علنی اعلام و به ترتیب در دستور كار مجلس قرار می گیرد.


 

ماده ۱۷۰- هنگام طرح تقاضای مزبور در مجلس، نماینده دولت و یا نماینده منتخب تقاضاكنندگان، دلایل ضرورت ارجاع طرح و یا لایحه را حداكثر به مدت ده دقیقه بیان می نماید و سپس دو نفر مخالف و دو نفر موافق كه قبلا ثبت نام كرده اند و در صورت عدم ثبت نام، در مجلس نوبت گرفته اند، هر یك به مدت ده دقیقه صحبت كرده و آنگاه رای گیری می شود.


 

ماده ۱۷۱- پس از موافقت مجلس، طرح یا لایحه به كمیسیون فرستاده می شود. ترتیب رسیدگی این قبیل طرح ها و لوایح در كمیسیون همان ترتیب رسیدگی و تصویب طرح ها و لوایح در مجلس خواهد بود، اما مناط در تصویب رای حداقل دو سوم اعضاء كمیسیون می باشد.


 

ماده ۱۷۲- پس از تصویب قانون در كمیسیون ها، تعیین مدت اجرای آزمایشی آن در دستور كار مجلس قرار خواهد گرفت، به این ترتیب كه قانون مصوب كمیسیون به همراه پیشنهاد مدت اجراء ، چهل و هشت ساعت قبل از طرح در مجلس تكثیر و در اختیار نمایندگان قرار گیرد.


 

هنگام طرح تعیین مدت در جلسه علنی، در صورتی كه پیشنهاد دیگری نباشد، نسبت به پیشنهاد كمیسیون رای گری می شود. در غیر این صورت، نسبت به پیشنهاد نمایندگان به ترتیب وصول در جلسه علنی پس از صحبت یك مخالف و یك موافق رای گیری خواهد شد.


 

ماده ۱۷۳- در صورتی كه مجلس تصویب دائمی اساسنامه سازمان ها، شركت ها، موسسات دولتی و یا وابسته به دولت را به دولت واگذار كند، ترتیب رسیدگی و تصویب اساسنامه های مذكور طبق آیین نامه داخلی هیات وزیران خواهد بود.


 

 


 

مبحث پنجم


 

 


 

تفسیر قوانین


 

 


 

ماده ۱۷۴- رسیدگی به طرح ها و لوایح مربوط به شرح و تفسیر قوانین عادی یك شوری است و می تواند به طور عادی یا به صورت فوریت مورد مذاكره قرار گیرد، در تفسیر قوانین بحث در كلیات و جزئیات از هم تفكیك نمی شود.


 

ماده ۱۷۵- در صورتی كه تفسیر به صورت عادی و یك فوریتی باشد، پس از گزارش كمیسیون و توضیح مخبر، یك مخالف و یك موافق، هر یك به مدت ده دقیقه صحبت خواهند كرد. با پیشنهاد رئیس و یا ده نفر از نمایندگان و تصویب مجلس مدت صحبت و تعداد مخالف و موافق قابل تغییر است. در مورد تفسیر قوانین نماینده دولت هم می تواند صحبت كند.


 

ماده ۱۷۶- در صورتی كه گزارش كمیسیون و همین طور پیشنهادهای دیگر كه به كمیسیون رسیده است، به تصویب مجلس نرسد، هر نماینده می تواند نظر خود را كتبا به هیات رئیسه بدهد. پیشنهادها به ترتیب وصول مورد بحث قرار می گیرد و اگر پیشنهادی به تصویب نرسید موضوع برای بحث بیشتر به كمیسیون ارجاع می شود.


 

ماده ۱۷۷- در صورتی كه تفسیر به صورت دو فوریتی و سه فوریتی باشد همانند دیگر طرح ها و لوایح دو فوریتی و سه فوریتی مورد رسیدگی قرار می گیرد.


 

 


 

مبحث ششم


 

 


 

نكات مشترك مربوط به بررسی طرح ها و لوایح


 

ماده ۱۷۸- در مواردی كه طرح یا لایحه قانونی مربوط به امور داخلی مجلس نباشد، از طریق هیات رئیسه به وزیر یا مسوول اجرایی مربوطه رسما اطلاع داده می شود تا خود یا معاون او رسما به مجلس معرفی شده در جلسه علنی حاضر شود و در مذاكرات شركت نماید. در صورت اطلاع و عدم حضور وزیر یا معاون بدون عذر موجه، از طرف رئیس مجلس شورای اسلامی مواخذه خواهد شد. به هر صورت، در همان جلسه، حتی با عدم حضور وزیر یا مسوول اجرایی مربوطه، طرح یا لایحه مورد بررسی قرار خواهد گرفت و اتخاذ تصمیم خواهد شد.


 

ماده ۱۷۹- سوالات توضیحی نمایندگان، در شور اول یا دوم طرح ها و لوایح كه مربوط به موضوعات مورد بحث باشد، در مجلس كتبا به رئیس مجلس شورای اسلامی تقدیم می شود. رئیس این سوالات را به مخبر كمیسیون مربوط یا نماینده دولت می دهد تا به هنگام توضیح و یا توجیه به آن پاسخ داده شود.


 

ماده ۱۸۰- در صورتی كه حداقل بیست و پنج نفر از نمایندگان كتبا از مجلس تقاضا كنند كه طرح یا لایحه قانونی واصل شده به مجلس برای حداكثر شش ماه مسكوت بماند، پس از توضیح یكی از پیشنهاددهندگان به مدت پنج دقیقه و پاسخ آن از طرف یك مخالف به مدت حداكثر پنج دقیقه، رای گرفته می شود. تقاضای مسكوت ماندن لایحه بدون موافقت وزیر یا معاون امور مجلس ذی ربط پذیرفته نخواهد شد.


 

تقاضای مسكوت ماندن در هر طرح و لایحه فقط برای یك مرتبه مجاز خواهد بود. هیات رئیسه موظف است پس از گذشت مدت مسكوت ماندن، طرح یا لایحه را مجددا در دستور كار مجلس قرار دهد.


 

تبصره- چنانچه تقاضای مسكوت ماندن برای انجام اصلاحات طرح یا لایحه باشد پس از تصویب مسكوت ماندن به كمیسیون ذی ربط جهت انجام اصلاحات ارجاع می گردد. نحوه رسیدگی به اصلاحات همچون رسیدگی در شور دوم طرح ها و لوایح خواهد بود.


 

ماده ۱۸۱- اخطار راجع به منافی بودن طرح ها و لوایح و سایر موضوعات مورد بحث در مجلس با قانون اساسی یا آیین نامه داخلی مجلس مقدم بر اظهارات دیگر است و مذاكرات در موضوع اصلی را متوقف می كند. این اخطار باید با استناد به اصل مربوطه حداكثر ظرف پنج دقیقه به عمل آید. در صورتی كه رئیس مجلس اخطار را وارد بداند بدون بحث از مجلس نظرخواهی می نماید چنانچه مجلس اخطار را وارد دانست رئیس نسبت به پذیرش اصلاحات پیشنهاد یا حذف مورد اشكال یا ارجاع آن به كمیسیون ذی ربط جهت بررسی مجدد اقدام خواهد كرد.


 

ماده ۱۸۲- در صورتی كه نمایندگان نسبت به اجرای آیین نامه داخلی مجلس تخلفی را كه مربوط به همان جلسه باشد مشاهده نمایند، حق دارند بلافاصله مورد تخلف را با استناد به ماده مربوطه بدون خروج از موضوع حداكثر ظرف پنج دقیقه تذكر دهند و اگر مربوط به آن جلسه نباشد بعد از نطق قبل از دستور و قبل از شروع دستور جلسه و یا پایان جلسه، قبل از اعلام ختم آن حداكثر ظرف پنج دقیقه تذكر دهند چنانچه رئیس تذكر را وارد بداند موظف است به آن ترتیب اثر دهد.


 

ماده ۱۸۳- پس از آن كه مجلس درباره طرح یا لایحه ای رای نهایی داد، اسناد و اوراق و صورتجلسات مربوط به آن در اداره كل قوانین بایگانی می شود.


 

 


 

مبحث هفتم


 

ارجاع مصوبات مجلس به شورای نگهبان و مراحل رسیدگی آنها


 

ماده ۱۸۴- كلیه مصوبات مجلس رسما به شورای نگهبان فرستاده می شود. در صورتی كه شورا ظرف ده روز پس از وصول یا پس از انقضای ده روز تمدید مذكور در اصل نود و پنجم (۹۵) قانون اساسی، مخالف خود را اعلام نكرد، طبق اصل نود و چهارم (۹۴) قانون اساسی ، مصوبات از طرف مجلس جهت امضاء و ابلاغ به ریاست جمهوری ارسال می شود.


 

تبصره- روز وصول مصوبه و روز اعلام نظر شورای نگهبان به مجلس جزء مهلت های مقرر محسوب نمی گردد.


 

ماده ۱۸۵- مصوبات مجلس تا زمان اعلام نظر نهایی شورای نگهبان از دستور خارج نمی شود. شورای نگهبان، در صورت رد مصوبات مجلس، موظف است علت رد را صریحا به مجلس گزارش نماید تا بلافاصله تكثیر و توزیع شود.


 

ماده ۱۸۶- مصوبات عادی و یك فوریتی مجلس كه از طرف شورای نگهبان رد شده به كمیسیون مربوطه ارسال می شود و با اعلام وقت قبلی با حضور نماینده شورای نگهبان، موارد اعتراض برای اصلاح مورد بحث قرار می گیرد. در صورت عدم حضور نماینده شورای نگهبان در موعد اعلام شده، كمیسیون با ملحوظ نمودن نظر شورای نگهبان كار خود را انجام می دهد.


 

نمایندگانی كه پیشنهاد اصلاحی داده اند، در این مرحله می توانند در كمیسیون شركت نمایند. نظر كمیسیون همراه پیشنهادهای پذیرفته نشده نمایندگان در مجلس مطرح می شود و طبق معمول شور دوم مورد بحث و رای قرار می گیرد.


 

چنانچه در مورد ماده ای، كمیسیون نیز همراه پیشنهادهای دیگر پیشنهاد داده باشد، اول پیشنهاد كمیسیون به رای گذاشته می شود و در صورت عدم تصویب، پیشنهادهای دیگر مطرح می شود.


 

در صورت عدم تصویب پیشنهاد كمیسیون و یا پیشنهادهای قبلی نمایندگان در مجلس، پیشنهادهای جدید پذیرفته می شود و درباره آنها بحث و رای گیری به عمل می آید.


 

تبصره ۱- پس از ایراد شورای نگهبان، دولت حق پیشنهاد اصلاح لایحه را ندارد مگر در موارد ایراد شورای نگهبان.


 

تبصره ۲- شورای نگهبان نمی تواند پس از گذشت مهلت های مقرر و رفع ایراد در نوبت اول، مجددا مغایرت موارد دیگری را كه مربوط به اصلاحیه نمی باشد، بعد از گذشت مدت قانونی به مجلس اعلام نماید مگر در رابطه با انطباق با موازین شرعی.


 

تبصره ۳- اگر با اصلاح ماده مورد ایراد شورای نگهبان، ماده به كلی خاصیتش را از دست بدهد، می توان آن را حذف كرد.


 

ماده ۱۸۷- پس از بررسی گزارش كمیسیون كه در آن نظر شورای نگهبان ملحوظ شده است و رای گیری نسبت به آن، مصوبه مجددا به شورای نگهبان ارسال می شود، اگر این مصوبه هنوز وافی به نظرات شورای نگهبان نباشد، مجددا در مجلس مطرح می گردد، در صورتی كه مجلس با در نظر گرفتن حفظ مصلحت نظام همچنان بر رای خود باقی باشد رئیس مجلس مصوبه مذكور را به مجمع تشخیص مصلحت نظام ارسال می دارد. مجمع موظف است تنها در موارد اختلاف و دیگر موارد مربوط به آن اظهارنظر قطعی نموده و گزارش آن را جهت طی مراحل بعدی به رئیس مجلس شورای اسلامی اعلام نماید.


 

 


 


فصل دوم


 

نظارت


 

 


 

مبحث اول


 

 


 

نحوه بررسی و رای اعتماد به هیات وزیران


 

ماده ۱۸۸- رئیس جمهور، ظرف دو هفته پس از انجام مراسم تحلیف و یا بعد از استعفاء یا سقوط دولت، كتبا اسامی هیات وزیران را به همراه شرح حال هر یك از وزیران و برنامه دولت تسلیم مجلس می نماید. رئیس مجلس مكلف است در اولین فرصت در جلسه علنی وصول معرفی نامه وزیران را اعلام و پس از قرائت دستور تكثیر آن را صادر نماید.


 

ماده ۱۸۹- یك هفته پس از معرفی دولت، برای بحث و بررسی خط مشی و اصول كلی برنامه دولت و اخذ رای اعتماد برای هیات وزیران جلسات مجلس به طور متوالی تشكیل می گردد. با پیشنهاد رئیس و تصویب مجلس، جلسات به صورت صبح و بعدازظهر برگزار خواهد شد. مجلس در این جلسات نطق قبل از دستور نخواهد داشت.


 

ماده ۱۹۰- قبل از تشكیل اولین جلسه بررسی برنامه های دولت و اخذ رای اعتماد هیات وزیران، نمایندگان مخالف و موافق برنامه، خط مشی و اصول كلی و تركیب هیات وزیران و نیز نمایندگان مخالف و موافق هر یك از وزیران به تفكیك برنامه و هر وزیر در برگه های جداگانه ثبت نام می نمایند.


 

هر یك از نمایندگان حق دارند تمام یا قسمتی از وقت خود را در اختیار نماینده دیگر قرار دهد. در شروع بحث در مورد هیات وزیران، رئیس جمهور برنامه دولت را تشریح و ضمن معرفی وزیران از تركیب هیات وزیران دفاع خواهد نمود. پس از آن مجلس، بررسی برنامه دولت و تركیب هیات وزیران را با اظهارات پنج نفر از نمایندگان مخالف و پنج نفر از نمایندگان موافق با حفظ ترتیب یك نفر مخالف و یك نفر موافق و هر كدام برای مدت پانزده دقیقه انجام خواهد داد.


 

رئیس جمهور یا كسانی كه او تعیین خواهد نمود به سوالات و اظهارات مخالفان پاسخ می دهد. مجموع مدت نطق اولیه رئیس جمهور و دفاعیات اخیر دو و نیم ساعت خواهد بود. در پی اظهارات و دفاعیات رئیس جمهور، مجلس شور در مورد برنامه ها و صلاحیت هر یك از وزیران را به صورت جداگانه آغاز خواهد نمود. در مورد هر وزیر دو نفر از نمایندگان مخالف و دو نفر از نمایندگان موافق با حفظ ترتیب یك نفر مخالف و موافق هر كدام برای مدت پانزده دقیقه فرصت خواهند داشت. پس از آن وزیر و در صورت صلاحدید رئیس جمهور به مدت سی دقیقه برای دفاع از برنامه و صلاحیت وزیر مطروحه وقت خواهند داشت. بحث و بررسی برای تك تك وزیران به ترتیب حروف الفبای وزراتخانه به همین شیوه انجام می گیرد، رئیس جمهور می تواند با استفاده از وقت وزیران در پایان و به طور یك جا از آنان دفاع نماید. پس از آن برای هر یك از وزیران جداگانه رای گیری به عمل می آید و شمارش و اعلام نتیجه آرا پس از رای گیری برای همه وزراء صورت خواه گرفت. سوالات كتبی نمایندگان در طول مدتی كه برنامه دولت مطرح است از طریق رئیس مجلس به رئیس جمهور یا وزیر مربوط داده خواهد شد.


 

تبصره ۱- در موارد معرفی یك یا چند وزیر (كمتر از نصف مجموع وزراء) پس از نطق اولیه رئیس جمهور به مدت یك ساعت بدون بحث در كلیات برنامه ها و تركیب هیات وزیران تنها در مورد برنامه ها و صلاحیت وزیران پیشنهادی به ترتیب فوق الذكر اقدام خواهد شد.


 

تبصره ۲- چنانچه مجلس به یك یا چند وزیر رای اعتماد نداد، رئیس جمهور موظف است با رعایت اصل یكصد و سی و پنجم (۱۳۵) قانون اساسی حداكثر قبل از سه ماه فرد یا افراد دیگری را برای اخذ رای به مجلس معرفی نماید.


 

ماده ۱۹۱- در مورد اصول هشتاد و هفتم (۸۷) و یكصد و سی و ششم (۱۳۶) قانون اساسی، كیفیت رای اعتماد به وزیر یا هیات وزیران و همه مسائل مربوط به آن طبق این آیین نامه خواهد بود.


 

تشخیص مسائل مهم و مورد اختلاف مذكور در اصل هشتاد و هفتم (۸۷) كه دولت می تواند در زمینه آنها از مجلس رای اعتماد بگیرد، با هیات وزیران است.


 

 


 

مبحث دوم


 

نحوه بررسی اصول هشتاد و هشتم (۸۸) و هفتاد و ششم (۷۶) قانون اساسی


 

 


 

اول – تذكر و سوال:


 

الف- تذكر:


 

ماده ۱۹۲- در كلیه مواردی كه نماینده یا نمایندگان مطابق اصل هشتاد و هشتم (۸۸) قانون اساسی، از رئیس جمهور یا وزیر درباره یكی از وظایف آنان حق سوال دارند، می توانند در خصوص موضوع مورد نظر به رئیس جمهور و وزیر مسوول كتبا تذكر دهند.


 

رئیس مجلس شورای اسلامی تذكر را به رئیس جمهور یا وزیر مربوط ابلاغ و خلاصه آن را در اولین جلسه علنی آتی مجلس عنوان می نماید.


 

 


 

ب- سوال:


 

ماده ۱۹۳- هر یك از نمایندگان می توانند راجع به مسائل داخلی و خارجی كشور از وزیر مسوول درباره وظایف او سوال نمایند. سوال باید كتبی، صریح و مختصر بوده و به رئیس مجلس داده شود. رئیس مجلس، موضوع را در اسرع وقت به كمیسیون تخصصی ارجاع می نماید. كمیسیون موظف است حداكثر ظرف یك هفته جلسه ای با حضور وزیر و سوال كننده تشكیل دهد. چنانچه وزیر در كمیسیون حاضر نشود و یا در صورت حضور، سوال كننده قانع نگردد، كمیسیون به هیات رئیسه اطلاع می دهد تا ر اولین جلسه علنی سوال نماینده قرائت و فورا برای وزیر مربوطه ارسال گردد و ظرف چهل و هشت ساعت تكثیر و در اختیار نمایندگان قرار گیرد.


 

در صورتی كه سوال به امضاء چند نفر باشد نماینده منتخب سوال كنندگان صحبت خواهد كرد.


 

ماده ۱۹۴- بر طبق اصل هشتاد و هشتم (۸۸) قانون اساسی، وزیر مورد سوال مكلف است حداكثر ظرف ده روز از تاریخ ابلاغ سوال، در مجلس حضور یافته و پاسخ دهد، والا از طرف رئیس مجلس شورای اسلامی بازخواست می شود، مگر آنكه وزیر رسما و با عذر موجه تقاضای تاخیر حداكثر برای مدت یك ماه نموده باشد كه قبول این تقاضا منوط به رای مثبت مجلس خواهد بود. پس از حضور، وزیر مورد سوال و نماینده ای كه سوال نموده و یا نماینده منتخب سوال كنندگان به ترتیب مقرر در این آیین نامه صحبت می نمایند.


 

ماده ۱۹۵- در صورتی كه سوال كننده با پاسخ وزیر قانع نشود رئیس مجلس شورای اسلامی به تقاضای سوال كننده موضوع را به كمیسیون تخصصی مربوط ارجاع می نماید. این كمیسیون مكلف است از تاریخ ارجاع سوال، بدون فوت وقت، ظرف پانزده روز برای روشن شدن مطلب به هر طریق كه صلاح بداند، اعم از خواستن سوابق امر و یا اخذ پاسخ كتبی یا شفاهی از شخص وزیر و هرگونه تحقیقات دیگری كه لازم بداند، به موضوع رسیدگی نموده گزارش خود را تنظیم و به مجلس تقدیم دارد. این گزارش در دستور هفته بعد قرار خواهد گرفت و بدون بحث در مجلس قرائت خواهد شد.


 

در صورتی كه سوال كننده كتبا نسبت به سوال خود اعلام انصراف كند، این اعلام انصراف به وسیله رئیس یا منشی در جلسه علنی قرائت می شود.


 

ماده ۱۹۶- براساس اصل هشتاد و هشتم (۸۸) قانون اساسی، در صورتی كه حداقل یك چهارم كل نمایندگان بخواهند درباره یكی از وظایف رئیس جمهور سوال كنند، باید سوال خود را به طور صریح و روشن و مختصر همگی امضاء و به رئیس مجلس تسلیم نمایند. رئیس مجلس موضوع را در اسرع وقت به كمیسیون تخصصی ارجاع می نماید. كمیسیون موظف است حداكثر ظرف یك هفته با حضور نماینده معرفی شده رئیس جمهور و نماینده منتخب سوال كنندگان تشكیل جلسه دهد. در این جلسه، نماینده رئیس جمهور پاسخ مقتضی را از طرف رئیس جمهور ارائه خواهد نمود تا به نمایندگان سوال كننده گزارش شود.


 

پس از یك هفته چنانچه هنوز حداقل یك چهارم كل نمایندگان مجلس (كه سوال را امضاء نموده اند) از سوال خود منصرف نشده باشند رئیس مجلس موظف است در اولین جلسه سوال آنان را قرائت و فورا برای رئیس جمهور ارسال كند. این سوال ظرف چهل و هشت ساعت تكثیر و در دسترس نمایندگان قرار می گیرد.


 

ماده ۱۹۷- رئیس جمهور موظف است ظرف مدت یك ماه از تاریخ دریافت سوال در جلسه علنی مجلس حضور یابد و به سوال مطروحه نمایندگان پاسخ گوید مگر با عذر موجه با تشخیص مجلس شورای اسلامی، مدت طرح سوال از طرف نماینده منتخب سوال كنندگان حداكثر پانزده دقیقه و مدت پاسخ رئیس جمهور حداكثر یك ساعت خواهد بود.


 

 


 

دوم- تحقیق و تفحص:


 

ماده ۱۹۸- در اجرای اصل هفتاد و ششم (۷۶) قانون اساسی، به استثنای دستگاه هایی كه زیر نظر مستقیم مقام معظم رهبری هستند و مجلس خبرگان رهبری و شورای نگهبان هر گاه نماینده ای تحقیق و تفحص در هر یك از امور كشور را لازم بداند، درخواست خود را كتبا از طریق هیات رئیسه مجلس به كمیسیونی كه امر مزبور در تخصص آن است تقدیم می نماید و كمیسیون اطلاعاتی را كه در آن زمینه دارد در اختیار وی قرار می دهد. در صورتی كه نماینده مزبور اطلاعات موجود در كمیسیون را كافی تشخیص ندهد، كمیسیون از نماینده مزبور در اولین فرصت دعوت به عمل می آورد و دلایل ضرورت تحقیق و تفحص در زمینه مورد نظر را استماع می نماید و پس از بررسی، نظر خود را مبنی بر تصویب یا رد درخواست نماینده به مجلس گزارش می دهد. این گزارش خارج از نوبت در دستور مجلس قرار می گیرد. در صورتی كه گزارش كمیسیون به مجلس مبنی بر تصویب درخواست تحقیق و تفحص باشد، پس از استماع آن، بدون بحث رای گیری به عمل می آید و در صورتی كه مبنی بر رد آن باشد، نماینده درخواست كننده می تواند حداكثر به مدت ده دقیقه از درخواست خود دفاع نماید. در صورت تصویب مجلس، انجام تحقیق و تفحص به همان كمیسیون محول می گردد. كمیسیون، ضمن دعوت از نماینده درخواست كننده تفحص، تحقیق و تفحص لازم را به عمل آورده و نتیجه آن را كه طی گزارشی در جلسه مشترك هیات تحقیق و تفحص و كمیسیون به تصویب می رسد به مجلس تقدیم می نماید.


 

تبصره ۱- سازمان یا نهاد مورد تحقیق و تفحص موظف است كلیه مدارك و اطلاعات مورد نیاز كمیسیون را برای بررسی در اختیار قرار دهد.


 

تبصره ۲- عضویت اعضای دیگر كمیسیون ها در هیات تحقیق و تفحص یا تشخیص كمیسیون ذی ربط بلامانع است.


 

ماده ۱۹۹- مهلت انجام تحقیق و تفحص به مدت شش ماه می باشد و در صورت ضرورت، با درخواست هیات تحقیق و تفحص و تصویب هیات رئیسه مجلس حداكثر تا شش ماه دیگر قابل تمدید است.


 

ماده ۲۰۰- در صورت احراز تخلف و ضرورت تعقیب توسط هیات تحقیق و تفحص، متخلف توسط هیات رئیسه مجلس به محاكم قضائی معرفی می شود. دستگاه قضائی صالحه موظف است طبق مقررات خارج از نوبت تقاضای كمیسیون را مورد رسیدگی قرار داده و نتیجه آن را به كمیسیون اعلام نماید.


 

ماده ۲۰۱- مسوولان دستگاه مورد تحقیق و تفحص و كلیه دستگاه های اجرایی، قضائی و نهادهای انقلاب اسلامی موظف به فراهم نمودن امكانات و تسهیلات مورد نیاز هیات و در اختیار گذاردن اطلاعات و مدارك درخواستی هیات می باشند و در صورت عدم همكاری، مسوولان دستگاه ذی ربط متخلف و مجرم محسوب می گردند و با شكایت هیات تحقیق و تفحص، مورد تعقیب قضائی قرار خواهند گرفت.


 

 


 

مبحث سوم


 

نحوه بررسی موارد خاص و مهم


 

 


 

اول- نحوه تصویب معاهدات و قراردادهای بین المللی


 

ماده ۲۰۲- در تقدیم لوایح قانونی كه در آنها، دولت تقاضای تصویب عهدنامه، مقاوله نامه، قرارداد و یا موافقتنامه بین المللی و یا الحاق به پیمان های بین المللی را دارد، متن كامل آنها باید جهت بررسی ضمیمه لوایح تقدیمی مذكور باشد.


 

ماده ۲۰۳- موارد مذكور در ماده (۲۰۲) پس از اعلام وصول در مجلس، بلافاصله چاپ و بین نمایندگان توزیع می شود و به كمیسیون مربوطه ارجاع می گردد.


 

ماده ۲۰۴- در صورتی كه دولت برای موارد مذكور در ماده (۲۰۲) قید مهم قائل شده باشد و یا كمیسیون مربوط تا یك هفته پس از وصول و یا پانزده نفر نمایندگان، چنین قیدی را پیشنهاد كنند، رسیدگی به این قید بلافاصله در دستور كار مجلس قرار می گیرد تا پس از پیشنهاد و اظهارات یك مخالف و یك موافق (هر یك پنج دقیقه) به رای گذاشته شود.


 

ماده ۲۰۵- در صورتی كه قید اهمیت به تصویب مجلس نرسد یا در این باره از ناحیه دولت یا كمیسیون مربوط یا پانزده نفر از نمایندگان تقاضایی به عمل نیاید عهدنامه، مقاوله نامه، قرارداد و یا موافقتنامه، عادی تلقی شده و مجلس به صورت یك شوری آن را مورد رسیدگی قرار خواهد داد، بدین ترتیب كه پس از صحبت دو مخالف و دو موافق در كلیات و جزئیات (هر كدام حداكثر به مدت پانزده دقیقه) و صحبت مخبر كمیسیون و نماینده دولت به رای گذاشته می شود.


 

ماده ۲۰۶- در صورتی كه مجلس قید اهمیت را تصویب كند، رسیدگی به آن همانند لوایح معمولی دیگر دو شوری و به ترتیب زیر خواهد بود.


 

۱- در شور اول درباره كلیات، با در نظر گرفتن مواد مربوطه، بحث و اعتراضات وارده به بعضی از شرایط و مواد قرارداد به عنوان پیشنهاد كتبی به كمیسیون ارجاع خواهد شد. این پیشنهادها باید بیست و چهار ساعت قبل از طرح در كمیسیون، چاپ و بین نمایندگان توزیع شود.


 

۲- در شور دوم، كمیسیون موارد اعتراض و پیشنهادهای نمایندگان و همچنین نظر خود را درباره این موارد، همراه با تصویب و یا رد مواد، بدون وارد كردن تغییرات، در مجلس مطرح می كند، آنگاه درباره موارد اعتراض نمایندگان، كه به طور كتبی و در مهلت مقرر به كمیسیون داده شده باشد، به ترتیب، نماینده اعتراض كننده، یك مخالف و یك موافق، هر كدام به مدت پنج دقیقه، صحبت می كنند و سپس درباره وارد بودن یا نبودن اعتراض رای گیری به عمل می آید. پس از پایان یافتن رای گیری نسبت به اعتراضات، در صورتی كه مجلس آنها را وارد بداند، دولت موظف می شود در مسائل مورد اعتراض با طرف متعاهد مجددا وارد مذاكره و گفتگو شود. در این صورت، لایحه تا پایان مذاكرات مجدد در دستور مجلس باقی خواهد بود. در صورت قبول اعتراضات و پیشنهادها متن اصلاحی تصویب شده تلقی خواهد شد و در غیر این صورت، آخرین پیشنهاد دولت در مورد اصل قرارداد با صحبت یك مخالف و یك موافق، هر یك به مدت پنج دقیقه، در مجلس به رای گذاشته خواهد شد.


 

 


 

دوم- اصلاح جزئی در خطوط مرزها


 

ماده ۲۰۷- در لایحه تقدیمی مربوط به اصلاح جزئی در خطوط مرزی، متن كامل عهدنامه بین المللی آن، كه براساس اصل هفتاد و هشتم (۷۸) قانون اساسی تنظیم شده باشد، جهت بررسی باید ضمیمه گردد. متن این عهدنامه پس از اعلام وصول، بلافاصله چاپ و بین نمایندگان توزیع و همزمان به كمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی ارجاع می شود.


 

ماده ۲۰۸- كمیسیون مذكور در ماده قبل، پس از كسب نظر مشورتی كمیسیون قضائی و حقوقی و با دعوت از نماینده شورای عالی امنیت ملی و نمایندگان پیشنهاددهنده، به بررسی همه جانبه موضوع می پردازد و ظرف یك ماه گزارش تفصیلی خود را مبنی بر قبول یا رد عهدنامه به ضمیمه پیشنهادهای اساسی به هیات رئیسه ارسال می دارد.


 

ماده ۲۰۹- لوایح مربوط به عهدنامه های اصلاح جزئی در خطوط مرزی همانند سایر عهدنامه های بین المللی مهم دو شوری خواهد بود و به همان ترتیب نیز مورد بررسی قرار خواهد گرفت. این نوع عهدنامه ها، در صورتی كه صرفا برای اصلاحات جزئی، با در نظر گرفتن مصالح كشور و رعایت اصل هفتاد و هشتم (۷۸) قانون اساسی دو طرفه باشد و به استقلال و تمامیت ارضی كشور لطمه نزند، با تصویب چهارپنجم مجموع نمایندگان مجلس معتبر خواهد بود.


 

 


 

سوم – محدودیت های ضروری


 

ماده ۲۱۰- براساس اصل هفتاد و نهم (۷۹) قانون اساسی، در حالت جنگ و شرایط اضطراری نظیر آن كه دولت حق دارد با تصویب مجلس شورای اسلامی محدودیت های ضروری برقرار نماید، قبل از اعمال محدودیت، متن كامل و دقیق محدودیت های ضروری با دلایل توجیهی لازم، همراه با لایحه قانونی جهت بررسی تقدیم مجلس می شود.


 

تبصره- چنانچه دولت بدون كسب مجوز مبادرت به اعمال محدودیت نماید، رئیس مجلس موظف است تقدیم لایحه محدودیت را از رئیس جمهور مطالبه كند. در این خصوص، حق سوال یا استیضاح رئیس جمهور و وزیران برای نمایندگان محفوظ خواهد بود.


 

ماده ۲۱۱- رسیدگی به لایحه محدودیت های ضروری یك شوری است و در صورت تصویب مجلس، مدت اعمال آن به هر حال نمی تواند بیش از سی روز باشد. در صورتی كه پس از انقضاء این مدت ضرورت همچنان باقی باشد دولت موظف است مجددا از مجلس كسب مجوز كند.


 

 


 

چهارم- سایر موارد


 

ماده ۲۱۲- براساس اصول هشتادم (۸۰)، هشتاد و دوم (۸۲)، هشتاد و سوم (۸۳) و یكصد و سی و نهم (۱۳۹) قانون اساسی، اقدامات دولت در موارد ذیل قبلا باید به تصویب مجلس برسد:


 

۱- گرفتن و دادن وام با كمك های بلاعوض داخلی و خارجی.


 

۲- استخدام كارشناسان خارجی در موارد ضروری.


 

۳- فروش بناها و اموال دولتی و نفایس ملی به استثنای نفایس ملی منحصر به فرد كه در هر صورت قابل فروش نخواهد بود.


 

۴- صلح دعاوی راجع به اموال عمومی و دولتی یا ارجاع آن به داوری كه طرف دعوا خارجی باشد و همچنین در موارد مهم داخلی.


 

در تمام موارد مذكور، دولت موظف است متن تفصیلی آنها را همراه با لایحه قانونی تقدیم مجلس نماید تا به صورت یك شوری مورد رسیدگی قرار گیرد، بدین ترتیب كه پس از گزارش كمیسیون مربوط و صحبت دو مخالف و دو موافق در كلیات و جزئیات (هر كدام به مدت پانزده دقیقه) برای تصویب به رای گذاشته می شود.


 

 


 

مبحث چهارم


 

نحوه بررسی برنامه و بودجه سالیانه كل كشور و نظارت بر اجرای بودجه


 

 


 

ماده ۲۱۳- به منظور تنظیم اصول و مفاد برنامه های توسعه و لوایح بودجه كل كشور و ایجاد هماهنگی بین كمیسیون تخصصی مجلس شورای اسلامی، پس از تقدیم لایحه مربوط توسط دولت به مجلس، كمیسیون تلفیق مركب از اعضای ذیل تشكیل می گردد:


 

۱- كلیه اعضای كمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات.


 

۲- دو نفر از هر یك از كمیسیون های دیگر (غیر از كمیسیون های تحقیق و تدوین آیین نامه داخلی مجلس).


 

اعضای مذكور در بند (۲) توسط كمیسیون های مربوطه انتخاب و به هیات رئیسه مجلس معرفی می شوند.


 

ماموریت این كمیسیون تا تصویب نهایی قانون برنامه توسعه و یا لایحه بودجه سالانه كل كشور ادامه می یابد.


 

تبصره- كمیسیون تلفیق با حضور اكثریت مطلق اعضاء رسمیت می یابد.


 

 


 

اول- تصویب برنامه توسعه


 

ماده ۲۱۴- رسیدگی به لوایح برنامه و توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران یك شوری و به شرح زیر خواهد بود:


 

الف- نمایندگان مجلس از زمان چاپ و توزیع لایحه برنامه ظرف مدت پنج روز (بدون احتساب ایام تعطیل) پیشنهادهای خود در مورد كلیات و جزئیات برنامه را به كمیسیون تخصصی ذی ربط ارائه می نمایند.


 

ب- كمیسیون های تخصصی مكلفند حداكثر ده روز پس از چاپ و توزیع لایحه نسبت به بررسی مفاد برنامه شامل مواد تبصره ها، جداول و ضمائم و نیز پیشنهادهای نمایندگان اقدام و گزارش خود را به كمیسیون تلفیق رسیدگی كننده ارائه نمایند.


 

ج- كمیسیون تلفیق موظف است پس از پایان مهلت مذكور در بند (ب) به گزارش های كمیسیون های تخصصی و كلیات و جزئیات برنامه و پیشنهادهای نمایندگان ظرف حداكثر سه هفته رسیدگی و گزارش نهایی خود را به مجلس ارائه نماید.


 

د- در صحن جلسه علنی پس از ارائه گزارش كمیسیون تلفیق، ابتدا كلیات برنامه مورد بحث قرار می گیرد. در كلیات پنج نفر مخالف و پنج نفر موافق به ترتیب یك نفر مخالف و یك نفر موافق و حداكثر هر نفر پانزده دقیقه دیدگاه های خود را مطرح می كنند. پس از آن كمیسیون و دولت هر كدام حداكثر چهل و پنج دقیقه برای دفاع زمان خواهند داشت. سپس راجع به كلیات برنامه رای گیری خواهد شد. در بررسی كلیات، كفایت مذاكرات پذیرفته نمی شود.


 

ه- پس از تصویب كلیات، رسیدگی به جزئیات برنامه آغاز و به مواد و تبصره ها و جداول برنامه به ترتیب رسیدگی می شود. در این بخش جایگزین متن ماده، یا جزئی از ماده و یا تبصره لایحه دولت، حذف كل، مصوبات جایگزینی كمیسیون های تخصصی و پیشنهادات چاپ شده نمایندگان برای هر ماده یا تبصره یا هر یك از اجزاء در صورتی كه آن جزء ماهیت مستقل داشته باشد و حذف جزء و پیشنهادات چاپ شده كمیسیون های تخصصی به ترتیب مورد رسیدگی قرار می گیرند. سپس در مورد اصل ماده یا تبصره یا اجزاء در صورتی كه ماهیت مستقل داشته باشند رای گیری خواهد شد. چنانچه اصل رای نیاورد، موضوع برای رسیدگی مجدد به كمیسیون تلفیق برگشت داده خواهد شد تا در اسرع وقت به حداكثر طبق مهلتی كه هیات رئیسه تعیین خواهد كرد گزارش مجدد خود را به مجلس ارائه دهد. نمایندگان می توانند حداكثر تا پایان همان روز پیشنهادهای خود را به كمیسیون تسلیم نمایند.


 

و- مادام كه لایحه برنامه در صحن مجلس مورد بررسی است مجلس نطق قبل از دستور نخواهد داشت و هیچ طرح یا لایحه ای جز طرح ها و لوایح سه فوریتی در دستور قرار نخواهد گرفت و مجلس در تمامی ایام به جز ایام تعطیل حداقل شش و حداكثر هشت ساعت جلسه علنی خواهد داشت. در موارد استثناء با تصویب مجلس، این زمان تا ده ساعت قابل افزایش است.


 

ز- مهلت های مذكور در بندهای (ب) و (ج) حسب مورد با تصویب هیات رئیسه تا دو برابر قابل افزایش است.


 

ماده ۲۱۵- لغو گردید.


 

ماده ۲۱۶- لغو گردید.


 

ماده ۲۱۷- لغو گردید.


 

ماده ۲۱۸- لغو گردید.


 

ماده ۲۱۹- لغو گردید.


 

ماده ۲۲۰- لغو گردید.


 

ماده ۲۲۱- لغو گردید.


 

ماده ۲۲۲- لغو گردید.


 

ماده ۲۲۳- اصلاح برنامه مصوب تنها در قالب طرح ها و لوایح خاص خود قابل پذیرش است و نمی توان در ضمن لوایح بودجه و دیگر طرح ها و لوایح قانونی آن را اصلاح و یا تغییر داد.


 

 


 

دوم- تصویب بودجه سالیانه كل كشور


 

ماده ۲۲۴- لایحه بودجه سالیانه كل كشور یك شوری خواهد بود و ترتیب رسیدگی به شرح ذیل می باشد:


 

۱- نمایندگان مجلس از زمان تقدیم لایحه بودجه سالیانه كل كشور و پیوست ها توسط دولت و توزیع آن تا مدت ده روز می توانند پیشنهادهای خود را به كمیسیون های تخصصی مجلس تقدیم نمایند.


 

۲- كمیسیون های تخصصی موظفند حداكثر تا ده روز پس از پایان مهلت اخذ پیشنهادهای نمایندگان، گزارش خود را به كمیسیون اصلی تقدیم نمایند.


 

۳- كمیسیون اصلی موظف است حداكثر ظرف مدت پانزده روز ضمن رسیدگی به گزارش كمیسیون های تخصصی گزارش نهایی خود را تنظیم و به مجلس شورای اسلامی تقدیم نماید.


 

۴- در جلسه علنی، پس از رسیدگی به كلیات بودجه و تصویب آن، به پیشنهادهای مربوط به درآمد و سایر منابع تامین اعتبار بودجه عمومی دولت رسیدگی و سقف آن به تصویب خواهد رسید. پس از آن پیشنهادهای مربوط به تبصره ها و ردیف ها رسیدگی می گردد.


 

تبصره ۱- در جلسه علنی، تنها پیشنهادهایی كه توسط نمایندگان و كمیسیون ها در زمان مقرر دریافت و به چاپ رسیده، مشروط به عدم مغایرت با قانون برنامه، قابل طرح می باشد.


 

تبصره ۲- نحوه رسیدگی به چند دوازدهم، متمم و اصلاحیه های بودجه و سایر مواردی كه در این ماده پیش بینی نشده طبق مقررات معمول در این آیین نامه خواهد بود.


 

ماده ۲۲۵- هنگام طرح لایحه بودجه در مجلس، جلسات باید بلاانقطاع در كلیه ایام هفته غیر از جمعه و تعطیلات رسمی، حداقل روزی چهار ساعت منعقد گردد و تا موقعی كه شور و مذاكره پایان نیافته و رای مجلس اخذ نشده است از دستور خارج نمی شود و هیچ لایحه یا طرح دیگر نمی تواند مطرح باشد مگر لایحه یك یا چند دوازدهم بودجه در صورت ضرورت.


 

تبصره- اگر مطالب فوری و فوتی اعم از طرح ها و لوایح دو فوریتی و غیره پیش آید كه به تشخیص مجلس تاخیر آن موجب زیان جبران ناپذیری باشد، در این صورت برای طرح و تصویب آن زمان مشخصی معین می شود.


 

 


 

نحوه رسیدگی دیوان محاسبات به اجرای بودجه سالانه كل كشور


 

ماده ۲۲۶- براساس اصول پنجاه و چهارم (۵۴) و پنجاه و پنجم (۵۵) قانون اساسی، نظارت مجلس شورای اسلامی بر اجرای بودجه سالیانه كل كشور، برعهده دیوان محاسبات كشور است كه زیر نظر مجلس شورای اسلامی می باشد. سازمان و اداره امور آن به موجب قانون خاص می باشد.


 

 


 

مبحث پنجم- استیضاح


 

 


 

اول- استیضاح وزیران


 

ماده ۲۲۷- نمایندگان مجلس می توانند، با در نظر گرفتن اصل هشتاد و نهم (۸۹) قانون اساسی، وزیر یا هیات وزیران را استیضاح كنند. استیضاح وقتی قابل طرح در مجلس است كه به امضای حداقل ده نفر از نمایندگان برسد.


 

ماده ۲۲۸- تقاضای استیضاح نمایندگان از وزیر یا وزیران باید كتبا در جلسه علنی به رئیس مجلس داده شود و در آن، موضوع استیضاح صریحا و با ذكر مورد یا موارد معین شود. تقاضای مزبور در آن جلسه یا جلسه بعد قرائت می شود. این تقاضا بدون مباحثه و فورا برای وزیر یا هیات وزیران فرستاده می شود.


 

همچنین متن استیضاح چاپ و در اختیار نمایندگان قرار می گیرد.


 

ماده ۲۲۹- چنانچه استیضاح نمایندگان مرتبط به حوزه فعالیت نهادهای انقلابی باشد كه از بودجه دولت استفاده می نمایند و قانونا وابسته به قوه مجریه می باشند، آن استیضاح خطاب به رئیس جمهور یا وزیری كه نهاد مورد بحث در حوزه مسوولیت او قرار گرفته است، خواهد بود.


 

ماده ۲۳۰- وزیر یا هیات وزیران موظفند ظرف ده روز پس از طرح استیضاح، در مجلس حاضر شوند و توضیحات لازم را بدهند، تعیین وقت استیضاح در مهلت مقرر با پیشنهاد وزیر یا هیات وزیران و تصویب هیات رئیسه مجلس در دستور هفتگی قرار می گیرد. حضور وزیر یا هیات وزیران در این وقت مقرر الزامی است.


 

ماده ۲۳۱- در جلسه استیضاح، پس از بیانات استیضاح كنندگان، رئیس جمهور می تواند به دفاع از وزیر یا وزیران مورد استیضاح بپردازد، همچنین وزیر یا وزیران مورد استیضاح نیز می توانند به دفاع از خود بپردازند. حداكثر وقت دفاع از استیضاح برای رئیس جمهور یا چند وزیر پنج ساعت و برای یك وزیر سه ساعت خواهد بود.


 

تبصره ۱- وزیر یا وزیران مورد استیضاح می توانند حداكثر یك ساعت از وقت دفاع خود را در اختیار یك یا دو نفر از نمایندگان موافق قرار دهند.


 

تبصره ۲- بیانات استیضاح كنندگان و پاسخ آنها در یك یا چند جلسه باید به طور متوالی صورت گیرد.


 

تبصره ۳- استیضاح كنندگان مجاز نخواهند بود در ضمن ارائه دلایل و توضیحات خود، موضوعات دیگری را كه به مورد استیضاح مربوط نیست مورد بحث قرار دهند.


 

ماده ۲۳۲- پس از پاسخ وزیر یا وزیران مورد استیضاح و یا پاسخ رئیس جمهور از طرف هیات وزیران مورد استیضاح، حداكثر دو نفر از نمایندگان استیضاح كننده حق دارند توضیحات تكمیلی بدهند، به شرطی كه صحبت هر كدام از ربع ساعت تجاوز ننماید. رئیس جمهور می تواند حداكثر یك ساعت به دفاع از هیات وزیران بپردازد و وزیر مورد استیضاح هم می تواند حداكثر نیم ساعت مجددا از خود دفاع كند.


 

ماده ۲۳۳- پس از انجام استیضاح، رئیس عدم اعتماد وزیر یا وزیران را به رای می گذارد.


 

ماده ۲۳۴- در صورتی كه وزیر یا هیات وزیران مورد استیضاح در مجلس حاضر نشوند، استیضاح كنندگان مطالب خود را بیان می كنند و رئیس اعلام اخذ رای عدم اعتماد می كند.


 

ماده ۲۳۵- هنگامی كه استیضاح در دستور مجلس است به هیچ وجه نمی توان دستور را تغییر داد مگر در موارد طرح ها و لوایح سه فوریتی.


 

 


 

دوم- استیضاح و عدم كفایت رئیس جمهور


 

ماده ۲۳۶- براساس اصل هشتاد و نهم (۸۹) قانون اساسی، نمایندگان مجلس می توانند رئیس جمهور را در مقام اجرای وظایف مدیریت قوه مجریه و اداره امور اجرایی كشور مورد استیضاح قرار دهند. این استیضاح وقتی قابل طرح است كه حداقل به امضای یك سوم نمایندگان برسد.


 

ماده ۲۳۷- تقاضای استیضاح رئیس جمهور كه باید با ذكر موارد صریح و روشن و مستدل باشد، به رئیس مجلس داد می شود. این تقاضا باید در اولین جلسه قرائت شود و ضمن چاپ و توزیع بین نمایندگان برای رئیس جمهور ارسال می گردد. در این صورت، رئیس جمهور باید ظرف یك ماه در مجلس حاضر شود و در خصوص مسائل مطرح شده توضیحات كافی بدهد.


 

ماده ۲۳۸- حداكثر وقت برای مذاكره موافقین و مخالفین پنج ساعت است كه به تساوی و متناوبا انجام می شود. مدت صحبت برای هر یك از موافقین و مخالفین حداكثر نیم ساعت خواهد بود كه با رای مجلس تا یك ساعت قابل تمدید می باشد.


 

ماده ۲۳۹- وقت برای توضیحات و پاسخ های رئیس جمهور جمعا پنج ساعت می باشد. رئیس جمهور می تواند قسمتی از وقت خود را به نمایندگان موافق واگذار كند. این وقت اضافه بر فرصتی است كه به موجب ماده قبل به آنان تعلق می گیرد.


 

ماده ۲۴۰- در صورتی كه پس از بیانات نمایندگان موافق و مخالف و پاسخ رئیس جمهوری اكثریت دوسوم كل نمایندگان به عدم كفایت رئیس جمهور رای دادند، مراتب جهت اجرای بند ه (۱۰) اصل یكصد و دهم (۱۱۰) قانون اساسی به اطلاع مقاوم رهبری می رسد. این رای گیری مخفی و با ورقه خواهد بود.


 

ماده ۲۴۱- زمان اجرای این آیین نامه از هفتم خرداد ماه ۱۳۷۸ همزمان با انتخابات هیات رئیسه مجلس و هیات رئیسه كمیسیون ها خواهد بود.


 

ماده ۲۴۲- كلیه قوانین و مقررات دیگر در خصوص آیین نامه داخلی مجلس لغو می گردد.


 

ماده الحاقی- برای بررسی تقاضای همه پرسی موضوع اصل پنجاه و نهم (۵۹) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، كمیسیون ویژه ای مركب از پانزده نفر از نمایندگان با رای مستقیم مجلس شورای اسلامی تشكیل می شود تا مطابق مقررات حاكم بر تشكیل و نحوه اداره كمیسیون های دیگر موضوع را بررسی و گزارش خود را به مجلس شورای اسلامی تقدیم نماید.


 

تبصره ۱- رسیدگی به درخواست همه پرسی یك شوری است. در صورت تقاضای فوریت برای آن مطابق مواد مربوطه مورد رسیدگی قرار می گیرد.


 

تبصره ۲- مدت زمان صحبت مخالفین و موافقین در صحن علنی مجلس حداكثر چهار ساعت و برای هر نفر حداكثر پانزده دقیقه خواهد بود.


 

نحوه ثبت نام و نطق مخالفین و موافقین مطابق ماده (۱۱۱) آیین نامه داخلی مجلس شورای اسلامی خواهد بود. نماینده دولت و مخبر كمیسیون ویژه هر كدام می توانند تا یك ساعت توضیحات خود را ارائه دهند.


 

تبصره ۳- پس از پایان مذاكرات، رای گیری علنی و با ورقه به عمل خواهد آمد. نحوه رای گیری به ترتیب زیر خواهد بود:


 

الف- اصل مصوبه كمیسیون ویژه.


 

ب- پیشنهاد جایگزین اصل درخواست اولیه.


 

ج- پیشنهاد جایگزین كمیسیون های فرعی به ترتیب وصول.


 

د- پیشنهاد جایگزین نمایندگان به ترتیب وصول.


 

تبصره ۴- در مرحله طرح هر یك از پیشنهادات علاوه بر پیشنهاددهنده یك موافق و یك مخالف و نماینده دولت و مخبر كمیسیون هر یك حداكثر به مدت ده دقیقه می توانند صحبت كنند.


 

تبصره ۵- مناطق تصویب درخواست همه پرسی موضوع اصل پنجاه و نهم (۵۹) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، رای مثبت حداقل دوسوم مجموع نمایندگان خواهد بود.


 

تغییرات اعمال شده در این آیین نامه در مقایسه با آیین نامه چاپ سال ۱۳۷۹


 

۱- اصلاحیه ماده (۵۸) براساس مصوبه ۲۷/۳/۱۳۸۰.


 

۲- ماده الحاقی به انتهای آیین نامه براساس مصوبه ۲۵/۳/۱۳۸۲.


 

۳- حذف مواد (۲۱۵) تا (۲۲۲) و اصلاحیه ماده (۲۱۴) و تبصره الحاقی به ماده (۲۱۳) براساس مصوبه ۲۴/۱۰/۱۳۸۲.


 

 


 

قانون اجازه مكاتبه و تحقیق مستقیم به كمیسیون اصل ۹۰ با دستگاه های دولتی جهت رسیدگی به شكایات مردم


 

ماده واحده- كمیسیون اصل ۹۰ می تواند با قوای سه گانه جمهوری اسلامی و تمام وزراتخانه ها و ادارات و سازمان های وابسته به آنها و بنیادها و نهادهای انقلابی و موسساتی كه بنحوی از انحاء به یكی از قوای فوق الذكر مربوط می باشند مستقیما مكاتبه یا به آنها مراجعه نمایند و برای رسیدگی به شكایات كتبی كه از طرف مسئولین مربوطه بدون جواب مانده و یا جواب قانع كننده به آنها داده نشده و رفع مشكلات توضیح بخواهد و آنها مكلفند در اسرع وقت جواب كافی بدهند.


 

قانون فوق مشتمل بر ماده واحده در جلسه روز چهارشنبه اول بهمن ماه یكهزار و سیصد و پنجاه و نه شمسی طبق اصل نود و هفتم قانون اساسی با حضور شورای محترم نگهبان بتصویب مجلس شورای اسلامی رسیده است.


 

قانون الحاق یك تبصره به ماده واحده مصوب ۱/۱۱/۱۳۵۹ مجلس شورای اسلامی راجع به اجازه مكاتبه و تحقیق مستقیم به كمیسیون اصل ۹۰ با دستگاه های دولتی


 

ماده واحده- عبارت زیر بعنوان تبصره به قانون اجازه مكاتبه و تحقیق مستقیم به كمیسیون اصل ۹۰ با دستگاه های دولتی جهت رسیدگی به شكایات مردم اضافه می گردد:


 

تبصره- مسئولین و مامورین مذكور در ماده واحده مصوبه ۱/۱۱/۱۳۵۹ مجلس شورای اسلامی مكلفند پاسخ كافی و مستند خود را حداكثر ظرف مدت یك ماه از تاریخ وصول كتبا به كمیسیون اصل نود اعلام دارند، تخلف از این قانون جرم محسوب و متخلف به مجازات حبس از سه ماه تا یك سال و انفصال از خدمات دولتی از شش ماه تا یك سال محكوم خواهد شد و موضوع تخلف در مراجع صالحه قضائی با درخواست كمیسیون قابل رسیدگی است و مراجع مذكور موظفند به اینگونه جرائم بصورت فوق العاده و خارج از نوبت رسیدگی و بلافاصله پس از ثبوت جرم و صدور حكم اعمال مجازات نموده و مراتب را به كمیسیون مزبور اعلام دارند.


 

 


 

قانون فوق مشتمل بر ماده واحده در جلسه روز پنجشنبه پنجم اردیبهشت ماه یكهزار و سیصد و شصت و چهار مجلس شورای اسلامی تصویب و در تاریخ ۱۰/۲/۱۳۶۴ به تایید شورای نگهبان رسیده است.


 

 


 

قانون نحوه اجرای اصل نودم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران


 

 


 

فصل اول- تشكیلات كمیسیون


 

ماده ۱- تشكیلات كمیسیون اصل نود، كه براساس آیین نامه داخلی مجلس شورای اسلامی تشكیل می شود دارای دو واحد می باشد.


 

الف- واحد رسیدگی به شكایات كه اعضای آن كلا از نمایندگان خواهد بود و طبق آیین نامه داخلی انجام وظیفه می نمایند.


 

ب- واحد دفتر كه افراد آن از طرف هیات رئیسه مجلس معین می شوند. حدود وظایف و اختیارات كاركنان واحد به وسیله هیات رئیسه كمیسیون تعیین می شود و زیر نظر رئیس كمیسیون انجام وظیفه نمایند.


 

تبصره – هیات رئیسه كمیسیون اصل نود می تواند برای هر یك از واحدهای فوق به تعداد مورد نیاز بخش هایی را تشكیل دهد.


 

 


 

فصل دوم- صلایت و حدود اختیارات كمیسیون


 

ماده ۲- علاوه بر اختیارات مصرحه در ماده واحده مصوب ۱/۱۱/۵۹ و تبصره الحاقی آن مصوب ۵/۲/۶۴، این كمیسیون می تواند جهت كسب اطلاعات كافی از مسوولین مذكور در آن ماده دعوت یا مستقیما با آنها مكاتبه نماید و آنها مكلف به اجابت هستند و در صورت تخلف و ثبوت جرم عدم پاسخگویی توسط كمیسیون و اعلام آن دادگاه صالح موظف است خارج از نوبت رسیدگی و در صورت ثبوت جرم مقدار كیفر مذكور در تبصره ماده واحده را مشخص و نتیجه را به كمیسیون اعلام نماید و در این پرونده دادگاه رسیدگی كننده به جرم عدم پاسخگویی حق رسیدگی به اصل شكایتی را كه در كمیسیون مطرح است ندارد.


 

تبصره ۱- هر بخش می تواند با موافقت رئیس كمیسیون در صورتی كه مقتضی بداند از شاكی و مشتكی عنه برای اداء توضیحات و روشن شدن چگونگی موضوع دعوت به عمل آورد و عدم اجابت مشتكی عنه تخلف محسوب و لیكن مجازات مذكور در ماده ۲ این قانون را نخواهد داشت.


 

تبصره ۲- دبیرخانه موظف است نامه های طبقه بندی شده و مستقیم را بدون گشودن، ثبت و در اختیار هیات رئیسه كمیسیون قرار دهد.


 

ماده ۳- چنانچه شكایتی نیاز به تحقیق و بررسی داشته باشد، كمیسیون می تواند بازرس یا بازرسانی را از میان نمایندگان مجلس شورای اسلامی به انتخاب هیات رئیسه كمیسیون اعزام نماید. در این صورت مسوولین ذی ربط موظفند همكاری لازم را از هر جهت با آنان معمول دارند.


 

تبصره- بازرس یا بازرسان اعزامی می توانند در صورت لزوم فرد یا افراد متخصصی را هر چند غیر نماینده باشد، با تصویب هیات رئیسه كمیسیون همراه خود برای بازرسی دعوت نمایند.


 

ماده ۴- بازرس یا بازرسان موظفند كلیه موازین شرعی را رعایت و گزارش ماموریت خود را ب انضمام نظریات كتبی فرد یا افراد متخصص در مواردی كه همراه باشندلازم را از هر جهت با آنان معمول دارند.


 

تبصره- بازرس یا بازرسان اعزامی می توانند در صورت لزوم فرد یا افراد متخصصی را هر چند غیر نماینده باشد، با تصویب هیات رئیسه كمیسیون همراه خود برای بازرسی دعوت نمایند.


 

ماده ۴- بازرس یا بازرسان موظفند كلیه موازین شرعی را رعایت و گزارش ماموریت خود را ب انضمام نظریات كتبی فرد یا افراد متخصص در مواردی كه همراه باشند با امضاء، حداكثر ظرف مدتی كه هیات رئیسه كمیسیون معین می »ماید تسلیم كمیسیون نمایند.


 

ماده ۵- كمیسیون صرفا به شكایاتی كه از روش و طرز كار مجلس یا قوای مجریه و قضائیه باشد رسیدگی می نماید.


 

تبصره- كمیسیون پس از بررسی لازم و احراز تخلف از دادگاه صالح تقاضای رسیدگی قضائی خارج از نوبت را می نماید. دادگاه مكلف است پس از صدور حكم نتیجه را به كمیسیون اطلاع دهد.


 

ماده ۶- تغییر شغل و پست در وضعیت مسوول و یا مامور متخلف از نظر رسیدگی تاثیری نخواهد داشت.


 

ماده ۷- مسوولین مذكور در ماده واحده مصوب ۱/۱۱/۱۳۵۹ در صورتی كه عمدا جواب خلاف واقع به كمیسیون داده باشند، موضوع با اعلام كمیسیون در مراجع قضائی رسیدگی خواهد شد.


 

ماده ۸- رسانه های عمومی از قبیل صدا و سیما و روزنامه ها در صورت تمایل به اعلان گزارشاتی را كه مربوط به عموم باشد و كمیسیون اصل نود از طریق تریبون مجلس اعلان می كند بدون هر نوع تغییر و تفسیری به اطلاع عامه برسانند. متخلف طبق قوانین مربوطه مجازات خواهد شد.


 

ماده ۹- كلیه مقررات مغایر با این قانون از تاریخ لازم الاجرا شدن ملغی خواهد شد.


 

قانون فوق مشتمل بر نه ماده و پنج تبصره در جلسه روز یكشنبه بیست و پنجم آبان ماه یكهزار و سیصد و شصت و پنج مجلس شورای اسلامی و در تاریخ ۵/۹/۱۳۶۵ به تایید شورای نگهبان رسیده است.


 

 


 

قانون نحوه گزارش كمیسیون اصل ۹۰ قانون اساسی


 

 


 

ماد واحده- گزارش های كمیسیون اصل ۹۰ پس از ارائه به هیات رئیسه بدون رعایت نوبت در دستور كار مجلس قرار می گیرد و در اولین جلسه علنی قرائت می گردد.


 

 


 

قانون فوق مشتمل بر ماده واحده در جلسه روز سه شنبه سوم آذر ماه یكهزار و سیصد و شصت و شش مجلس شورای اسلامی تصویب و در تاریخ ۳/۹/۱۳۶۶ به تایید شورای نگهبان رسیده است.



نام
پست الکترونيک
پيام شما