آمار بازدید سایت
کاربران آنلاين: ۲
بازديد امروز: ۱۹
بازديد روز قبل: ۲۳۱
بازديد هفته: ۲۷۶۶
بازديد ماه: ۷۰۲۱
بازديد کل: ۶۲۸۱۸۴۵
آي پي: ۱۹۲.۱۶۸.۰.۱۸۷
آشنائي با مجلس شوراي اسلامي > تاريخچه مجلس در ايران > ۱۳۸۷/۰۴/۰۹
۲۴۳ بازدید
 
   

تاریخچه مجلس در ایران


فرمان مشروطیت در ۱۴ مرداد ۱۲۸۵ش/۱۴ جمادی الثانی ۱۳۲۴ق/۵ اوت ۱۹۰۶م صادر شد. براساس آن مردم رخصت یافتند مجلسی مرکب از نمایندگان منتخبشان را برای مشاوره در امور مهم مملکتی و نظارت بر کار وزرا تشکیل دهند.
به موجب همین دستخط مظفرالدین شاه متعهد شد که «نظامنامه و ترتیبات این مجلس و لوازم تشکیل آن را مرتب و مهیا» کند. پس از بازگشت روحانیون مهاجر از قم به تهران و انجام دید و بازدیدهای معمول در ۲۷ مرداد ۱۲۸۵/۲۰ جمادی الثانی ۱۳۲۴ق/۱۸ اوت ۱۹۰۶م مجلسی با حضور سه چهار هزار نفر از روحانیون، تجار، وزرا، شاهزادگان و عموم مردم در مدرسه نظامیه تشکیل شد. مشیرالدوله صدراعظم در سخنرانی اش درباره علت گردهمایی آن روز گفت: «چون لایحه قواعد انتخابات و لایحه نظامنامه این مجلس شورای ملی باید با کمال دقت موافق دستخط مبارک همایونی ترتیب داده شود و البته می دانید که انجام این کار مستلزم وقت و فرصت معینی است لهذا برای اینکه بندگان اعلیحضرت اقدس شاهنشاهی خلدالله ملکه، دلیلی واضح و حجتی کافی در تصمیم رای مبارک خودشان برای تشکیل و ترتیب مجلس شورای ملی به قاطبه اهالی ایران داده باشند مقرر فرمودند که عجالتا محل موقتی این مجلس محترم، معین و در آنجا با حضور آقایان علما و وزراء و اعیان و اشراف و تجار و اصناف، صرف شیرینی و شربت شود. حاج شیخ مهدی سلطان المتکلمین هم از طرف ملت لایحه ای قرائت کرد که ضمن تشکر از شاه و صدراعظم اعلام کرد که «عجالتا با این معدود وکلاء که منتخبین از پایتخت می باشند شروع به مقصود نموده انتظار می بریم که به فرصت وکلائی که باید از تمام بلاد منتخب شوند به ترتیب مخصوص انتخاب شده در دارالخلافه حاضر شوند و هر چه زودتر این مجلس که مجلس شورای ملی باشد موافق نظامنامه، تکمیل نواقص خود را نموده در استحکام مبانی سلطنت و استقرار حقوق ملت، نتابج مستحسنه را به عون الهی ظاهر سازد.»
بعد از نطق او مردم به صرف شربت و پرداختند سپس مجلس را ترک کردند. به این ترتیب مجلس موقتی تشکیل شد که نمایندگان آن از طریق آراء مردم انتخاب نشده بودند. این مجلس موقتی تا تشکیل مجلس منتخب هفته ای دو روز تشکیل جلسه داد و از طرف آن دوازده نفر که مرتضی قلی خان صنیع الدوله، مخبرالسلطنه، حاج امین الضرب، محقق الدوله، صدیق حضرت، حاج معین بوشهری و آقامیرزا محسن از جمله آنها بودند، مأمور نوشتن نظامنامه انتخابات مجلس شدند. پس از تهیه نظامنامه و تأیید آن توسط مظفرالدین شاه انتخابات تهران در ۲۵ شهریور ۱۲۸۵ش/۲۷ رجب ۱۳۲۴ق/۱۶ سپتامبر ۱۹۰۶م آغاز شد. همچنین قرار شد فقط با حضور نمایندگان تهران مجلس شورای ملی را افتتاح کنند و منتظر نتیجه انتخابات شهرستانها نمانند. هیئت ناظر بر انتخابات تهران عبارت بودند از مخبرالسلطنه رئیس، مشیر دیوان منشی باشی از طرف صدراعظم، اعظم السلطنه و خازن الملک از طرف حکومت تهران، اسدالله میرزا و ثقه السلطنه از طرف شاهزادگان، امجدالسلطان از طرف قاجاریه، آقاسید حاج آقا و میرزا طاهر تنکابنی و سیدمحمدتقی هراتی و شیخ سیف الدین از طرف علما و طلاب، حاج سیف محمد صراف از طرف تجار، حاج محمدابراهیم و آقا شیخ حسین سقط فروش از طرف اصناف. انتخابات تهران برگزار شد و تقریباً اکثر نمایندگان تا ۱۱ مهر ۱۲۸۵ش/۱۴ شعبان ۱۳۲۴ق/۲ اکتبر ۱۹۰۶م انتخاب شدند. در مورد نحوه انتخاب نمایندگان گفتگو بسیار است. ناظم الاسلام کرمانی در تاریخ بیداری ایرانیان مدعی است که «این مجلس بر وفق نظامنامه نمی باشد و دست تقلب و تدلیس در کار داخل شده» و معتقد است که متمولین با رشوه نتیجه انتخابات را تعیین کرده اند نمونه هایی هم برای اثبات ادعایش ذکر می کند. مرحله بعد تعیین روز تشکیل مجلس بود. ابتدا تصمیم داشتند افتتاح مجلس در نیمه شعبان باشد اما منصرف شدند. یحیی دولت آبادی در این باره می نویسد: «قرار است روز پانزدهم شعبان که عید مولود صاحب الزمان است روز افتتاح رسمی مجلس شورا باشد ولی به دو ملاحظه تأخیر می شود؛ یکی به ملاحظه تمام شدن انتخابات و دیگر آنکه روز افتتاح مجلس عید مخصوص باشد و با عید مذهبی تداخل نشود.»
از این رو روز جمعه ۱۳ مهر ۱۲۸۵/۱۶ شعبان ۱۳۲۴/۵ اکتبر ۱۹۰۶م دعوتنامه رسمی از طرف مشیرالدوله صدراعظم برای عموم علما، وزراء، شاهزادگان، اعیان و سفرای خارجه ارسال شد و از آنها برای افتتاح مجلس شورا در روز یکشنبه ۱۵ مهر ۱۲۸۵ش/۱۸ شعبان ۱۳۲۴ق/۷ اکتبر ۱۹۰۶م دعوت به عمل آمد. در روز موعود سه ساعت مانده به غروب مدعوین در اتاق برلیان عمارت گلستان جمع شدند. مظفرالدین شاه در مجلس حضور یافت و نظام الملک خطابه شاه را قرائت کرد. بی این ترتیب نخستین مجلس شورای قانونگذاری ایران با خطاب مظفرالدین شاه در ۱۸ شعبان ۱۳۲۴هـ.ق آغاز به كار كرد. پس از پایان خطابه موزیک نظام نواخته شد و بعد از پایان جلسه سلام، نمایندگان به مدرسه نظام که برای تشکیل مجلس شورا در نظر گرفته شده بود رفتند ولی به دلیل ضیق وقت جلسه را به عصر روز دوشنبه ۱۶ مهر ۱۲۸۵ش/۱۹ شعبان ۱۳۲۴ق/۸ اکتبر ۱۹۰۶م موکول کردند. در آن جلسه صنیع الدوله به ریاست مجلس برگزیده شد و برای نخستین بار مجلس شورای ملی در ایران کار رسمی اش را آغاز کرد. براساس اولین نظامنامه انتخاباتی، كسانی می توانستند رأی بدهند كه صاحب ملكی باشند و یا حداقل ملك آنها هزار تومان قیمت داشته باشد.
در مجلس اول، ۱۵۶ نماینده حضور داشتند. انتخابات ابتدا دو درجه ای بود یعنی در دو مرحله كسانی را انتخاب می كردند. تا سال ۱۳۳۶، دوره مجلس دو ساله بود و پس از آن تا سال ۱۳۵۷، چهار ساله شد، طی این مدت ۳۴ دوره مجلس برگزار شد و مجلس بیست و چهارم در سومین سال خود با پیروزی انقلاب منحل شد. زنان در سال ۱۳۴۳ حق رأی بدست آورند.
علاوه بر مجلس قانون گذاری، در سال ۱۳۲۸ هـ.ق، مجلس سنا نیز فعالیت حضور خود را آغاز كرد. دوره این مجلس ابتدا ۶ ساله بود و در سال ۱۳۴۵ به ۴ سال كاهش یافت. ۳۰ نفر از ۶۰ عضو سنا (۱۵ نفر تهران + ۱۵ نفر شهرستان ها) انتصابی بودند. اعضای سنا را مالكان و تجار بزرگ، وزرا و نظامیان ارشد بازنشسته، سفرا یا استانداران و... تشكیل می دادند.


 

 


 

 


 

مجلس شورای اسلامی


 

 


 

با پیروزی انقلاب اسلامی، مجلس شورای اسلامی به عنوان مرجع اصلی قانونگذاری در جمهوری اسلامی ایران فعالیت خود را آغاز كرد. براساس اصل ۶۴ قانون اساسی عده‏ نمایندگان‏ مجلس‏ شورای‏ اسلامی‏ دویست‏ و هفتاد نفر در نظر گرفته شد و تغییر این تعداد بر اساس سازوکاری پیش بینی شد که‏ از تاریخ‏ همه‏ پرسی‏ سال‏ یكهزار و سیصد و شصت‏ و هشت‏ هجری‏ شمسی‏ پس‏ از هر ده‏ سال‏، با در نظر گرفتن‏ عوامل‏ انسانی‏، سیاسی‏، جغرافیایی‏ و نظایر آنها حداكثر بیست‏ نفر نماینده‏ می‏ تواند اضافه‏ شود.
اولین انتخابات مجلس  در بیست و چهارم اسفندماه ۱۳۵۸ برگزار شد و در روز هفتم خردادماه ۱۳۵۹ اولین جلسه مجلس شورای اسلامی برگزار شد. با توجه به شرایط انقلابی جامعه ایران، این دوره، به خاطر اختلاف نظر شدید نمایندگان كه از طیف ها و گروه های مختلف سیاسی بودند، به تغییر قوانین قدیمی و تصویب قوانین جدید مشغول شد. البته وقوع جنگ در سال ۱۳۵۹، سال های پایانی دوره مجلس اول را به خود مشغول كرد.
انتخابات دومین دوره مجلس در بیست و ششم فروردین ماه ۱۳۶۳ برگزار شد. برگزاری انتخابات این دوره با تصرف بخش هایی از مناطق مرزی كشور توسط نیروهای عراق مصادف بود، اما انتخابات حوزه های جنگ زده برای مهاجرین آن شهرها در حوزه های مجاور برگزار شد. در این دوره شدیداً تحت الشعاع جنگ قرار داشت. علاوه بر این، برخی از مسایل سیاست خارجی نظیر تداوم دشمنی آمریكا و حمایت از عراق نیز از دل مشغولی های مجلس دوم بود.
در نوزدهم فروردین ماه ۱۳۶۷ كه آخرین سال جنگ تحمیلی بود، انتخابات سومین دوره مجلس برگزار شد. در این دوره مباحث سازندگی ویرانه های جنگ ذهن مشغولی مجلس بود.
انتخابات دوره چهارم مجلس در ۲۱ فروردین ۱۳۷۱ برگزار شد. تداوم سازندگی همچنان در رأس دستور كارهای مجلس این دوره بود.
انتخاب نمایندگان پنجمین دوره  مجلس در هجدهم اسفندماه ۱۳۷۴ صورت گرفت. مقابله با برخی از مسایل خارجی نظیر افزایش فشارهای آمریكا و اروپا بویژه پس از اعمال تحریم های آمریكا علیه ایران مهم ترین موضوع كاری مجلس پنجم بود.
بنابر سازوکاری که در اصل ۶۴ قانون اساسی طراحی شده بود و بر اساس یکی از مصوبات دوره پنجم ، تعداد از دوره ششم مجلس شورای اسلامی به ۲۹۰ نفر و تعداد حوزه های انتخابیه به ۲۰۷ حوزه افزایش یافت.
انتخابات ششمین دوره مجلس شورای اسلامی در بهمن ۱۳۷۸ برگزار شد. این دوره توسعه سیاسی در عرصه داخلی و تنش زدایی در عرصه سیاست خارجی را در دستور كار خود قرار داد.
انتخابات هفتمین دوره مجلس شورای اسلامی در اسفند ۱۳۸۲ برگزار شد. مقابله با مشكلات اقتصادی و اجتماعی، تصویب پروتكل الحاقی، تلاش برای پیوستن به سازمان تجارت جهانی و... از مهمترین موضوعاتی بود که پس از شروع به کار این دوره  مجلس در دستورکار نمایندگان قرار گرفت.



نام
پست الکترونيک
پيام شما