آمار بازدید سایت
کاربران آنلاين: ۲
بازديد امروز: ۳۶
بازديد روز قبل: ۴۱۳
بازديد هفته: ۳۰۴۰
بازديد ماه: ۶۷۹۰
بازديد کل: ۶۲۸۱۶۳۱
آي پي: ۱۹۲.۱۶۸.۰.۱۸۷
حقوق بین الملل > امنیت بین الملل > ۱۳۹۶/۰۳/۳۰
۳۷۲ بازدید
 
   

آیا حمله موشکی سپاه به داعش قانونی بود؟ سیامک کریمی


دیرالزور طی دو سال اخیر، از جمله مهمترین مراکز تجمع داعش در سوریه به شمار می آید و بنابراین هدفی مناسب برای ضربه زدن به داعش محسوب می شود.

در بیانیه روابط عمومی سپاه برای انجام حمله به مواضع داعش چنین آمده است که این حمله، به تلافی «شهادت ۱۸ تن از مردم ایران در اثر «جنایت تروریستی ۱۷ خردادماه ۹۶ انجام شده است.

بنابراین اینک ما با این گزاره رو به رو هستیم که باید وجاهت حقوقی آن را بررسی کنیم: «حمله به گروه داعش در قلمرو دولت خارجی (سوریه) از سوی قوای نظامی ایران (سپاه).

این بررسی را با یک سوال پیش می بریم: «آیا دولت ها حق دارند به تنهایی، در واکنش به اقدامات تروریستی، گروه های مسئول این حملات را در قلمرو دولت های خارجی هدف قرار دهند؟ حقوق بین الملل به این سوال، پاسخی تعجب برانگیز اما اصولی دارد: «خیر.

چراییِ این پاسخ عجیب، به ساختار قواعد حقوق بین الملل درباره موارد مجاز توسل به جنگ مربوط می شود. حقیقت آن است که پس از جنگ جهانی دوم و با پدیداری سازمان ملل متحد، گفتمانی مبتنی بر صلح و امنیت بین المللی بر حقوق بین الملل سایه افکند. به این ترتیب، دولت ها جز در دو استتثنا اجازه توسل به زور را ندارند: نخست دفاع مشروع و دوم صدور قطعنامه شورای امنیت طبق ماده ۴۲ منشور سازمان ملل متحد.

طبق مورد نخست، زمانی که یک دولت مورد حمله مسلحانه دولت دیگری قرار می گیرد، می تواند برای دفع و سرکوب این حمله، متوسل به ابزار جنگ شود. نکته اصلی در این مورد این است که «موجودیت حمله کننده حتما باید در حد «دولت باشد.

بنابراین حملات انجام شده از سوی موجودیت های کمتر از دولت، همچون گروه های شورشی و تروریستی نمی تواند «حمله مسلحانه تلقی شود.

دیوان بین المللی دادگستری (دادگاه لاهه) که نقش ویژه ای در شفافیت بخشی به قواعد حقوق بین الملل دارد، در چهار پرونده، یعنی پرونده های «فعالیت های نظامی علیه نیکاراگوئه (شکایت نیکاراگوئه علیه آمریکا)، «سکوهای نفتی (شکایت ایران علیه آمریکا)، «فعالیت نظامی در سرزمین کنگو (شکایت کنگو علیه اوگاندا) و «مشروعیت ساخت دیوار حائل در سرزمین های اشغالی فلسطین (رای مشورتی به درخواست مجمع عمومی سازمان ملل متحد) این موضوع را که نمی توان حملات مسلحانه از جانب موجودیت های کمتر از دولت را حمله مسلحانه دانست، تایید کرده است.

در جریان پرونده آخر، اسرائیل مدعی بود که ساخت دیوار حائل، اقدامی در چارچوب «دفاع مشروع در برابر حملات مسلحانه گروه های فلسطینی همچون حماس است اما دادگاه لاهه استدلال اسرائیل را به این دلیل رد کرد و حکم به نامشروع بودن ساخت دیوار حائل داد که حملات این گروه ها، نمی تواند حمله مسلحانه به شمار آیند چرا که این گروه ها، دولت (کشور) نیستند.

طی سال های اخیر، تلاش شده تا در قالب تئوری «دولت ناتوان به حمله به گروه های تروریستی وجاهت حقوقی بخشیده شود. بنا به این تئوری، زمانی که یک گروه تروریستی در قلمرو کشوری پناه گرفته که کشور میزبان امکان سرکوب آن گروه را ندارد، دولت های دیگر امکان حمله به قلمرو آن دولت را برای سرکوب گروه های تروریستی دارند.

دولت بلژیک به هنگام آغاز حملاتش به داعش در سوریه و عراق، در نامه ای به شورای امنیت، از جمله به همین استدلال متوسل شده است. اما حقیقت آن است که هنوز نمی توان این مفهوم را برای حمله به گروه های تروریستی مجاز دانست.

دولت جمهوری اسلامی ایران نیز به همین ترتیب معتقد است که حمله به گروه های تروریستی فاقد مشروعیت است. به همین دلیل است که سخنگوی وزارت امور خارجه در روز ۹ شهریور سال گذشته و در واکنش به حملات ترکیه به خاک سوریه و عراق برای سرکوب داعش، صراحتا این حملات را «غیرقابل قبول و «تخطی از مقرات بین المللی دانست. بنابراین حملات آمریکا به افغانستان در سال ۲۰۰۱ و به داعش در سوریه کاملا از نظر حقوق بین الملل نامشروع هستند. دولت ها برای واکنش به گروه های تروریستی باید متوسل به شورای امنیت شده و از ترتیبات موجود در این رکن استفاده کنند.

آیا حالا باید نتیجه گرفت که حملات شب گذشته سپاه پاسداران به مواضع داعش در سوریه غیرقانونی است؟ مجددا پاسخ «خیر است چرا که حالا نوبت به پیش کشیدن یک مفهوم دیگر در حقوق بین الملل رسیده است: «دعوت از مداخله خارجی.

حقوق بین الملل در قالب مفهوم دعوت از مداخله خارجی به دولت ها این اجازه را داده است که به هنگام مواجهه با گروه های شورشی از دولت های خارجی دعوت کنند تا به کمک آن دولت رفته و گروه های شورشی را سرکوب کنند.

دعوت دولت عراق از آمریکا، ایران و بسیاری از کشورهای دیگر برای سرکوب داعش، نمونه ای از توسل به همین مفهوم است. در سال ۱۹۷۵ نیز ارتش پهلوی، به دعوت سلطان قابوس، پادشاه عمان به این کشور اعزام شد تا شورشیان ظفار را سرکوب کند.

در مورد دعوت دولت بحرین از نظامیان عربستانی برای حضور در خاک بحرین در سال ۲۰۱۱ نیز همین وضعیت حاکم است. بنابراین در حالی که نفس این دعوت نمی تواند عملی غیرقانونی باشد اما نقض مکرر و گسترده حقوق بشر معترضان بحرینی از سوی نظامیان عربستانی عملی کاملا مغایر با حقوق بین الملل است چرا که این اصلی تثبیت شده در این حقوق است که «اقدامی که یک دولت (بحرین) مجاز به انجام آن نیست (یعنی نقض حقوق بشر) نمی تواند به واسطه دولت دیگری (عربستان) انجام شود.

بنابراین حمله به گروه های شورشی که با دعوت یا اجازه دولت های میزبان انجام می گیرد مورد حمایت حقوق بین الملل قرار دارند. حتی اخبار تایید نشده ای وجود دارد مبنی براین که حملات ایران به مواضع «سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در دهه ۷۰ شمسی با مجوز دولت صدام حسین انجام می شده است.

از ابتدای وقوع جنگ داخلی در سوریه، دولت دمشق از ایران و روسیه درخواست کرده تا برای سرکوب شورشیان حاضر در این کشور کمک کنند. به گفته مقامات مسئول، ایران تاکنون در بحران سوریه، نقش مستشاری داشته اما از شب گذشته، این حضور کاملا عملیاتی و مسلحانه شد. بنابراین حمله شب گذشته سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به مواضع گروه تروریستی داعش در قالب دعوت دولت سوریه قرار دارد و کاملا مجاز است و مطابق با حقوق بین الملل معنا می شود.
 


منبع:
http://www.ana.ir/news/228772


نام
پست الکترونيک
پيام شما