آمار بازدید سایت
کاربران آنلاين: ۱
بازديد امروز: ۳۶
بازديد روز قبل: ۱۹۳
بازديد هفته: ۷۱۶
بازديد ماه: ۴۲۱۹
بازديد کل: ۶۲۸۳۳۱۵
آي پي: ۱۹۲.۱۶۸.۰.۱۸۷
مقالات حقوقي > حقوق هوايي > ۱۳۸۷/۰۲/۳۰
۳۸۷ بازدید
 
   

نگاهی كوتاه بحقوق هوائی ایران


مجموعه قواعد و مقرراتی كه برای ایجاد نظم حفظ ایمنی و رعایت اصل صرفه و اقتصاد در پرواز و فعالیت هواپیماهای غیرنظامی وضع شده است حقوق هوائی نام دارد.
این بخش از حقوق از یك سو با حقوق داخلی و از سوی دیگر با حقوق خارجی از یك طرف با حقوق خصوصسیو از جانب دیگر با حقوق عمومی پیوند میگیرد.
از اینرو برای دسترس یافتن به حقوق هوائی هركشور باید علاوه بر پژوهش در میان شاخههای گوناگون حقوق داخلی مانند حقوق اساسی، حقوق اداری، حقوق بازرگانی،حقوق كیفری، به پیمانها وقراردادهای بینالمللی كه میان آن كشور و دیگر كشورهای جهان بستهشده است توجه كرد.
منابع حقوق هوائی ایران
مهمترین منابع حقوق هوائی ایران عبارت است از:
«تصویبنامه هیئت وزیران راجع بمقررات جدید پرواز هواپیماهای خارجی از فراز خاك ایران»مصوب ۱۵/۵/۱۳۱۷ تصویبنامه مورخ ۲۶/۲/۱۳۲۶ مربوط به تشكیل شورایعالی هوائی قانون هواپیمائی كشوری مصوب ۳/۵/۱۳۲۸ و نیز پیمانهای زیر كه میان دولت ایران و دولتهای دیگر بسته شده و بر اثر گذشتن از تصویب مراجع قانونگزاری نام قانون بخود گرفته و میتواند جزء مبانی حقوقهائی ایران بشمار آید.
۱-مقررات هواپیمائی كشوری بینالمللی مورخ هفتم دسامبر ۱۹۴۴
۲-موافقتنامه سرویسهای حمل و نقل هوائی بازرگانی منعقده بین ایران و تركیه مصوب ۱۶/۲/۳۴
۳-موافقتنامه سرویسهای حمل و نقل هوائی بازرگانی منعقده بین ایران و تركیه مصوب ۱۶/۲/۳۴
۴- قرارداد بین المللی ارتباطات منعقده در بوئنوس آیرس مصوب ۳۰/۹/۱۳۳۴
۵- موافقتنامه راجع بسرویهای حمل و نقل هوائی بازرگانی منعقده بین ایران و هلند مصوب ۲۴/۱۱/۳۴
۶-موافقتنامه سرویسهای حمل و نقل هوائی بازرگانی بین ایران و نروژ مصوب ۲۴/۱۱/۳۴
۷-موافقتنامه راجع بسرویسهای حمل ونقل هوائی بازرگانی بین ایران و سوئد مصوب ۲۴/۱۱/۱۳۳۴
۸-موافقتنامه بمنظور تسهیل و بسط ترانزیت و حمل و نقل مسافر و كالابین ایران و تركیه مصوب ۱۰/۱۲/۱۳۳۴
۹-موافقتنامه حمل و نقل هوائی بین دولت ایران و آمریكا مصوب ۱۷/۱۱/۱۳۳۶
۱۰-موافقتنامه بنیدولت ایران و سویس راجع بسرویسهای هوائی برای حمل و نقل مسافر ومحمولات پستی ما بین دو كشور و ماوراء آنها مصوب ۲۰/۱۱/۳۶
۱۱-موافقتنامه حمل و نقل هوائی بین ایران و بلژیك مصوب ۱۴/۱۰ ر۳۷
۱۲-قراردادراجع بسازمان هواشناسی بینالمللی مصوب ۴/۱۲/۳۷
۱۳-موافقتنامه دولت ایران و دولت پاكمستان راجع بسرویسهای حمل ونقل هوائی مصوب ۲۷/۸/۳۸
علاوه بر آنچه در بالا گذشت در میان قوانین ما مقررات دیگری مانند قانون «امتیاز هواپیمائی یونكرس» مصوب ۱۳۲۵ تصویبنامه درآمد اداره هواپیمائنی كل كشور و غیر آنوجود دارد كه بمنظور رعایت اختصار از ذكر آنها چشمپوشی میشود وهمچنین در بینقوانین مختلف كشور از جمله قانون مدنی،قانون بازرگانی، قوانین گمركی، در پارهای موارد مطالبی موجود است كه كم و بیش با حقوق مورد سخن ارتباط پیدا میكنند از این رو اینگونه قوانین نیز میتواند جزء منابع حقوق محسوب گردد.
سازمانهای قانونی مربوط بحقوفی هوائی ایران وكار هر یك از آنها
اداره كل هواپیمائی كشوری
یكی از مهمترین سازمانهای قانونی مربوط بحقوق هوائی ایران «اداره كل هواپیمائی كشوری» است.
این اداره كه جزء دوائر تابعه وزارت راه بشمار است سازمان مستقلی است كه تحت سرپرستی یكنفر رئیس كل كه باتصویب هیئت وزیران و بفرمان همایونی برای مدت سه سال برگزیده میشود و تجدید انتخاب او هم ممكن است اداره میگردد.
وظائف اداره كل هواپیمائی كشوری
هدف از ایجاد اداره كل هواپیمائی كشوری اجرای صحیح مقررات قانون هواپیمائی كشوری است.
نظر بقانون مزبور و سایر مقررات موضوع، وظائف مهم اداره كل نامبرده را میتوان بشرح زیر خلاصه كرد:
الف)ایجاد فرودگاهها، تاسیس و بكار انداختن دستگاههای هواشناسی، تمخابراتی ، رادیوئی، تلگرافی و تلفونی و هر گونه اقدام برای تنظیم وتسهیل رفت و آمد هواپیماها و تامین بیخطری
ب) نظارتدر فعالیتهای موسسات حمل ونقل هوائی بمنظور حفظ مصالح عمومی وممانعت از رقابتهای زیانبخش آن موسسات و پیشگیری از وقوع مخاطرات
پ)فراهم ساختن وسائل و ترتیبات لازم برای پرورش متخصصان فنی هواپیمائی كشوری.
ت) تشویق و تقویت صنایع مربوط بههواپیمائی كشوری
ث)بررسیها و پژوهشهای علمی و فنی در مسائل مربوط به هواپیمائی كشوری
ج)ریختن و آماده ساختن طرح پیمانها و قراردادهای هواپیمائی با دولتهای بیگانه برای تقدیم توسط دولت بمجالس قانونگزاری.
چ)شركت در كنفرانسهای بینالمللی (با تصویب هیئت وزیران).
ح)شركت در سازمانهای هواپیمائی بین المللی (با تصویب هیئت وزیران).
اختیارات اداره كل هواپیمائی كشوری
پارهای از اختیارات اداره كل هواپیمائی كشوری را میتوان بشرح زیر شمرد:
الف)دادن پروانه برای بهرهبرداری هوائی
ب)اعطاء گواهینامه مربوط بمتخصصان فنی هوائی
پ)صدور هر گونه اجازهنامه مربوط بهواپیمائی كشوری
ت)خرید زمین یا ساختمان متعلق بغیر برای ساختن فرودگاهها یا ایجاد تاسیسات مربوط بهواپیمائی كشوری طبق قانون راجع باحداث و توسعه معابر و خیابانها مصوب ۲۳ر۸ر۱۳۱۲ .
پ)استفاده رایگان و حق عبور از املاك عمومی یا خصوصی اعم از زمینها وساختمانها برای برپا كردن و بكار انداختن و نگاهداری وسائل مربوط بتامین بیخطری پرواز هواپیماها بشرط آنكه استفاده اداره كل هواپیمائی كشوری از املاك مزبور، مانع استفاده صاحب زمین یا ساختمان، از ملك خود نگردد.
اداره كل هواپیمائی كشوری میتواند در موارد مقتضی با تصویب هیئت وزیران پ رواز هواپیماها را اعم از ایرانی و بیگانه برفراز بخشی از قلمرو كشور ممنوع یا محدود یا بشروط معینی مشروط سازد. و نیز میتواند موقعتا پرواز هواپیماها را در فضای جوی سراسر قلمرو ایران ممنوع كند.
۲-شورایعالی هواپیمائی كشوری و وظایف آن
این شوری از هفت نفر عضو با خصوصیات زیر تشكیل میشود:
الف) دو نفر كارمند علایرتبه هواپیمائی كشوری (بانتخاب وزیر راه).
ب)یكنفر از قضات عالیرتبه (بانتخاب وزیر دادگستری)
ج)یكنفر افسر ارشد نیروی هوائی شاهنشاهی (بانتخابوزیر جنگ).
د) یكنفر كارمند عالیرتبه وزارت بازرگانی و پیشه و هنر (بانتخاب وزیر بازرگانی و پیشه و هنر).
ه)یكنفر كارمند عالیرتبه وزارت كشور (بانتخاب وزیر كشور).
و)یكنفر نماینده اطاق بازرگانی (بانتخاب اطاق بازرگانی).
مدت عضویت هر یك از اعضاء نامبرده سه سال است.
وظائف شظورایعالی هواپیمائی كشوری را میتوان بشرح زیر خلاصه كرد:
الف) بررسی و اظهار نظر درابره مسائل مربوط بهواپیمائی كشوری مطروح از طرف وزیر راه و یا یكنفر از اعضای شورایعالی .
ب)اظهار عقیده در مورد درخواستهای اشخاص طبیعی یا حقوقی از اتباع ایران دائر بصدور پروانه برای تصدی حمل و نقل بازرگانی هوائی.
ج)توقیف موقت یا الغاء پروانه بهرهبرداری هوائی و سایر پروانههای مربوط بامور هواپیمائی كشوری یا محدود ساختن اخهتیارات مندرجدر پروانههای مزبور.
۳-شورایعالی هوائی
این شوری از اعضای ذیل پدید میآید.
الف)رئیس بازرسی هوائی ارتش شاهنشاهی
ب)رئیس اداره كل هواپیمائی كشوری
ج)فرمانده نیروی هوائی
د)یكنفر افسر فنی هوائی
ه)مستشار حقوقی اداره كل هواپیمائی
ریاست شورای نامبرده با رئیس بازرسی هوائی ارتش شاهنشاهی است.
كار و وظائف شورایعالی هوائی بشرح آتی است:
۱-اجرای الزامات ناشی از الحاق دولت شاهنشاهی ایران بقرارداد هواپیمائی كشوری بینالمللی شیكاگو (مورخ ۷ دسامبر ۱۹۴۴).
۲-ایجاد هماهنگی و همكاری دائمی میان سازمان هواپیمئی كشوری با نیروی هوائی نظامی.
۳-رفع نیازمندیهای هوائی بویژه در امور مربوط بفرودگاهها ارتباطات و هواشناسی و غیر آن.
قلمرو هوائی ایران
قلمرو هوائی هر كشور عبارت است از فضای جوی بالای زمینهای كشور و آبهای ساحلی آن تا هر جا كه بالا رود.
از نظر حقوق بینالمللی عمومی فرمانروائی كشورها نسبت بقلمرو هوائی خویش مورد پذیرش و تصدیق همه كشورهایجهان قرار گرفته است.
این معنی در حقوق ایران در ماده اول از «تصویبنامه راجع بمقرراتجدید پرواز هواپیماهای خارجی از فراز خاك ایران» مصوب ۱۵ر۵ر۱۳۱۷ بشرح زیر بطور ضمنی بیان شده است.
«هر هوانا وخارجی كه مایل بپرواز از فراز خاك ایران باشد یا قصد اقامتدر آنداشته باشد باید در صورتیكه قرارداد یا موافقتنامه مخصوص در بیننباشد،قبلا كسب اجازه از دولت شاهنشاهی ایران نموده و مطابق دستوراتی كه باو داده میشود رفتار نماید. خاك ایران شامل آبهای ساحلی ایران نیز میباشد».
اینمعنی در قرارداد هواپیمائی كشوری بینالمللی ۱۹۴۴ كه بموجب قانون مورخ ۱۳۲۸ موردتصویب دولت شاهنشاهی ایران واقع شده آشكارا مورد پذیرش قرار گرفته است:
«ماده ۱- كشورهای متعاهد قبول دارند كه هر كشوری حق حاكمیت تام و مطلق نسبت به فضای مافوق قلمرو خود دارد.
ماده ۲- در نظر این قرارداد قلمرو یك كشور عبارت خواهد بود از اراضی و آبهای ساحلی متصل باآن كه تحت حاكمیت یا قیمومیت، حمایت و یا تحت الحمایگی آنقرار دارد.»
بنابر مراتب بالا باید گفت كه قلمرو هوائی دولت شاهنشاهی ایران عبارت از فضای جوی است كه بر فراز خاك ایران ونیز بر فراز آبهای ساحلی ایران قرار دارد نكتهای كه در اینجا پیش میآید این است كه مرز بالائی قلمرو مزبور كجاست و درجه بلندی از رویه زمین مشخص میشود. متأسفانه تا آنجا كه نویسنده آگاهی دارد تاكنون در این باره از جانب مقامات رسمی كشور اظهار و اعلامی نشده است. لكن چنانچه خواننده محترم متذكر باشند در مقاله ای كه تحت عنوان سخنی چند پیرامون حقوق فضائی در شماره دوم مجله حقوقی وزارت دادگستری در سال جاری انتشار یافت این امر روشن شد كه در مورد آغاز مرز فضا یعنی ارتفاعی كه در آنجا جو فضائی پایان مییابد و فضا یعنی مكانی كه بهیچ دولت وكشور تعلق ندارد و انجام آزمایشهای علمی و فعالیتهای اقتصادی و هرگونه كوشش غیر نظامی در آن آزاد است،بین كشورهای جهان ودانشمندان حقوقی اختلاف موجود است ووحدت نظر وجود ندارد. بنابراین باید گفت تا آنگاه كه مرز فضای غیر جوی روشن و قطعی نشده است نمیتوان برای سطح فوقانی جو فضائی ارتفاع منجزی تعیین كرد.
تعریف هوائی
برای هواپیما از نظر فنی و حقوقی تعریفهای گوناگونی یاد شده است.
«هواپیما عبارت از وسیلهای است كه بتواند از زمین برخیزد ودر جو پرواز كند»
تعریف فوق از طرف «روژه رئو» و «روند پیبر» حقوقدانان فرانسوی پیشنهاد شده است.
قانون هواپیمائی كشوری ایران مصوب ۱۸/۶/۱۳۲۸ ضمن بیانی كه شاید جنبه فنی آن قویتر باشد هوپایما را اینسان شناسانده است؟ «وسیلهای است كه بتواند در نتیجه عكسالعمل هوا خود را در فضا نگهدارد».
بنابر تعریفهای بالا همه انواع وسائل نقلیه هوائی اعم از هوپایماهای پروانهدار جت، بیخلبان، هلیكوپترها،بالونها و مانندهای آنها از نظر حقوقی هواپیما بشمار است و مقرراتی كه در این مقاله یاد میشود شامل آنها نیست هست.
تابعیت و ثبت هواپیما
هر هواپیما دارای تابعیت كشوری است كه در آنجا بثبت رسیده باشد.
یك هواپیما نمیتواند در بیش از یك كشور به ثبت برسد.
برای آن كه یك هواپیما واجد تابعیت ایران شناخته شود باید اولاشرائط زیر در آن متحقق باشد
۱-در كشور دیگری ثبتنشده باشد.
۲-هواپیما متعلق باتباع ایران باشد.
۳-هر گاه هواپیما از آن یك شركت است باید تمام سرمایه شركت باتباع ایران تعلق داشته باشد.
ثانیا هواپیما در دفتر ثبت هواپیماها موجود در اداهر كل هواپیمائی كشوری به ثبت برسد.
پرواز هواپیماهای كشوری ایران بر فراز قلمرو ایران
یك هواپیمای متعلق باتباع ایران در صورتی میتواند بر فراز قلمرو ایران پرواز كند كه شروط زیر در آن متحقق باشد.
۱-طبق تشریفات مقرر در دفاتر اداره هواپیمائی كشوری ثبتشده و گواهینامه ثبت و نیز تابعیت ایران را كسب كرده باشد.
۲-گواهینامه قابلیت پرواز را كه مدت اعتبار آن سپری نشده باشد واجد باشد.
۳-خلبان و سایر افرادی كه جزء هیئت رانندگی در هواپیما بهر گونه كار مربوط برانندگی هواپیمنا اقدام یا كمك میكنند باید گواهینامه فنی از مراجع شایسته در دست داشته باشند.
هر گاه منظور از پرواز دادن یك هواپیمای ایرانی بر فراز قلمرو ایران فعالیت بازرگانی مانند حمل و نقل باریا مسافر یا تعلیم خلبانی و غیر آ“ باشد شخص طبیعی یا حقوقی مالك هواپیما باید قبلا پروانه بهرهبرداری هوائی با اجازه نامه از اداره كل هواپیمائی كشور تحصیل كرده باشد.
پرواز هواپیماهای بیگانه بر فراز قلمرو ایران
در مورد پرواز هواپیماهای بیگانه بر فراز قلمرو ایران باید گفت كه وضع از دو صورت بیرون نیست یا كشور متبوع هواپیما با كشور ایران در این باره پیمانی بسته است و با قراردادی منعقد نكرده است.
هر گاه میان دو كشور پیمانی وجود داشته باشد وضع آن هواپیما از نظر چگونگی و ترتیب گذر از فضایهوائی ایران استفاده از فرودگاهها، سوار كردن و پیاده كردن مسافر گرفتن یا تخلیه بار و دیگر امور مربوط بهوانرودی تابع مقرارت و تشریفات پیشبینی شده در آن قرار دادخواهد بود.
در صورتیكه بین كشور صاحب هواپیما و كشور ایران در مورد امور هوانرودی قرار دادی بسته نشده باشد آن هواپیما برای عبور از فضای هوائی ایران یا اقامت در خاك ایران باید قبلا از طریق سیاسی، كنسولی یا وزارت امور خارجه، كسب اجازه كند.
درخواست صدور اجازه باید اطلاعاتی از جمله مراتب زیر را در برداشته باشد:
الف – نوع و نمونه هواپیما
ب – آیا هواپیما كشوری است یا نظامی
ج – مشخصات ثبت و تابعیت
د – منظور از سفر و مقصد هواپیما
ه – مسیر پرواز و نقطه یا نقاط فرود آمدن
و – طول تقریبی مدت مسافرت و نیز زمان توقف در هر فرودگاه
ز – تعداد موتورها و نیروی آنها
ح – مشخصات مالك هواپیما و بهره بردار
ط – شماره و اسامی و وظیفه كاركنان و تعداد دو نام مسافران هواپیما
ی – طول موج و علائم و اخطار در صورتی كه هواپیما دارای تلگراف بیسیم باشد.
هرگاه پرواز هواپیما بمنظور بهره برداری از خط و سرویس هوائی معین باشد. درخواست نامهای بمراجع یاد شده تسلیم میشود بای مطالب اضافی دیگری بشرح مقرر در تصویبنامه مورخ ۱۵/۵/۱۳۱۷ را متضمن باشد.
رویهمرفته از نیك نگریستن در قوانین و مقررات داخلی ایران كه بامر هوامپیمائی كشوری نظارت دارد و از مداقه در پیمانهای هوانوردی كه میان ایران و كشورهای دیگری جهان منعقد شده است میتوان دریافت كه پارهای از قواعد هواپیمائی ایران دارای جنبه اصولی است و نسبت بر روابط ایران در امور مربوط بهواپیمائی كشوری با همه جهان حكومت دارد.
برای مثال بذكر چند نمونه از قواعد بالا مبادرت میشود:
الف – حمل و نقل مسافر، بار و محمولات پستی در داخله یعنی از یك نقطه بنقطه دیگر ایران مخصوص و منحصر بهواپیمایی كشوری ایران است و هواپیماهای بیگانه حق باینگونه فعالیت های بازرگانی در سرزمین ما را ندارند.
ب – در صورتیكه دولت ایران بعلل مربوط به نظم و امنیت یا بهداشت موقتاً پرواز هواپیماها را برفراز سراسر قلمرو ایران منوع سازد یا اصولا بجهات خاص، پرواز هواپیماها بر فراز بخشی از كشور را قدغن كند، هواپیماهای بیگانه باید تصمیمات مزبور را محترم شمارند و ملحوظ دارند.
پ – هواپیماهای خارجی پس از ورود بقلمرو و هوائی ایران و نیز در مدت توقف در خاك ایران باید مقررات ایران مربوط بپرواز و مانور هواپیماها، شهربانی، بهدرای و غیر آن را رعایت كنند.
ت- هواپیماهای بیگانه باید در مسیر یا مسیرهائی كه از پیش مشخص شده یا ضمن اجازهنامه صادره بآنها ابلاغ گردیده است پرواز كنند.
ث- هواپیماها باید اسناد مربوط بثبت،تابعیت، قابلیت پرواز هواپیما و گواهینامههای مربوط باداره كنندگان آن صادر از طرف دولت متبوع خود و نام و مشخصات مسافران و نیز ریز محمولات را همراه داشته و در صورت مطالبه ماموران دولتی ایران بایشان ارائه دهند.
ج – استفاده هواپیماهای خارجی از دستگاههای عكسبرداری و سینماتوگرافی (در صورت همراه داشتن اینگونه دستگاهها) منوط بكسب اجازه مخصوص است.
چ – حمل مهمات و لوازم جنگی توسط هواپیماهای خارجی بر فراز قلمرو ایران جز با داشتن اجازه قبلی ممنوع است .
ج – هر گاه ماموران ذیصلاح دولتی ایران از هواپیمای خارجی كه بر فراز ایران پرواز میكند درخواست كنند كه فروید آید هواپیمای مزبور باید تبعیت نماید.
مقررات كیفری در حقوق هوائی ایران
در حقوق هوائی ایران كارهای زیر بزه تشخیص گردیده و مرتكبین آنها در خور كیفر شناخته شدهآند:
۱-بكار بردن علامت هواپیمائی تقلبی بنحویكه بتوان آنرا علامت حقیقی مخصوص هواپیمائی پنداشت، یا غیر قابل استفاده ساختن علامت موجود،یا ایجاد مانع در مقابل هواپیما، یا دادن اطلاعات غلط یا اقدام بهر گونه عملی بقصد و منظور ایجغاد خطر برای هواپیما و سرنشیان آن.
۲-راندن هواپیمای واحد علائم ثبت و تابعیت مجعول در فضای جوی ایران وهمچنین راندن هواپیمائی ولو در خارج از قلمرو ایران كه علامت تابعیت ایران من غیر حق بر آن نقش و نصب شده باشد با علم بمجعولیت و غیر قانونی بودن علامت مزبور.
۳-راندن هواپیمای فاقد علائم ثبت و تابعیت در قلمرو هوائی ایران در صورت علم باینكه هواپیما فاقد علائم ثبت و تابعیت است .
۴-در مواردیكه پوراز هواپیما بر فراز ایران مشروط بتحصیل اجازه قبلی از دولت است و همچنین در مواردیكه مطابق مقررات قانون هواپیمائی كشوری پرواز بر فراز قسمتی از خاك كشور ممنوع یا محدود یا مقید بشرایط خاصی شده اقدام عمدی شخص یا اشخاث براندن ههواپیما بر فراز ایران یا بخش ممنوع از آن و یا عدم رعایت محدودیتها و شروط مقرر جرم است.
۵-حمل مسافر بار و محمنولات پستی از یك نقطه بنقطه دیگر ایران بقصد تجارت توسط هواپیمای خارجی
۶-اشتغال بتصدی حمل و نقل بازرگانی بار و مسافر بدون داشتن پروانه بهرهبرداری هوائی و اقدام بهر گونه پرواز بازرگانی دیگر یا ایجاد و اداره امور آزموشگاه بمنظور تعلیم و تربیت متخصصین فنی هواپیما راندن هواپیما راندن یا اقدام یا كمك بهر نوع ذعمل مربوط براندن هواپیما یا آموختن خلبانی بدون داشتن گواهینامه قابلیت پرواز یا راندن هواپیمائی كه مدت اعتبار گواهینامه قابلیت پرواز آن سرآمده باشد.
برای مرتكبین جرائم نامبرده كیفرهائی مانند حبس حداكثر تا سه سال و نیز در پارهای موارد جریمه نقدی تعیین گردیده است.
وظائف و اختیارات فرمانده هواپیما در مورد جرائم واقع شده در هواپیما حین پرواز
در مورد جرائمیكه در داخل یك هواپیما اعماز ایرانی یا خارجی هنگام پرواز بر فراز قلمرو ایران و نیز در داخل هواپیمای ایرانی در وقت پرواز در خارج از كشور روی دهدفرمانده هواپیما از نظر انجام تفتیشات و تحققات مقدماتی و گردآوردن و حفظ دلائل و مدارك جرم و در موارد لازم بازداشت مظنون یا متهم همچنین تفتیش مسافران و اعضاء فنی هواپیما طبق مقررات قاتنون آئین دادرسی كیفری و تاقبل از مداخله ماموران ذیصلاح، جزء ضابطین دادگستری محسوب و دارای وظائف و اختیاراتی است كه در فصل دوم از قانون نامبرده برای كمیسرهای شهربانی مقرر است .
در مورد جرائم مذكور در فوق فرمانده هواپیما پس از فرود آمدن هواپیما در ایران باید گزارش كتبی درباره موضوع بزه و اقدامات مقدماتی تنظیم كند و باداره كل هواپیمائی كشوری بفرستد و نیز جریان وقوع جرم و نتیجه تفتیشات و تحقیقات خود را بدادستان محل فرود آمدن هواپیما یا جانشین او گزارش و اعلام كند و متهم یا مظنون را با دلائل و مدارك جرم بدادسرا یا بازپرسی تحویل و از آن پس از مداخله در كار خودداری نماید.
هر گاه محل فرودآمدن هواپیمای ایرانی، خارج از كشور ایران باشد فرمانده هواپیما باید مراتب را بكنسول ایران مامور حوزه فرود گزارش دهد واز او كسب تكلیف كند.
شایستگی دادگاههای ایرانبرای رسیدگی ببزههای واقع شده در هواپیما
دادگاههای ایران در مورد جنحهها و جنایات واقعشده در هواپیما (حین پرواز) در موارد زیر شایستگی دارند.
۱-«جرم مخل انتظامات یا امنیت عمومی ایران باشد»
۲-«متهم یا مجنی علیه تبعه ایران باشد»
۳-«هواپیما بعد از وقوع جرم در ایران فرود آید»
در موارد یاد شده بالا از دادگاههای ایرانی دادگاهی برای رسیدگی شایسته خواهد بود كه هواپیما در حوزه قضائی آن فرود آمده و یا متهم در حوزه آن دستیگیر شده باشد.
رسیدگی بجرائم مورد بحث در دادگاههای صلاحیتدار فورا و خارج از نوبت بعمل خواهد آمد.
مقررات مدنی در حقوق هوائی ایران
اعمنال حقوقی افراد در داخل هواپیماهای در حال پرواز بنحوی كه با قوانین ایران ارتباط پیدا كند در چهار شكل قابل پیشبینی است:
۱-اعمال حقوقی افراد ایرانی در هواپیمای ایرانی در حال پرواز بر فراز ایران در این شكل از مسئله اعمال مزبور تابع قوانین و مقررات ایران خو اهد بود.
۲-اعمال حقوقی اتباع دولتهای بیگانه در هواپیمای ایرانی كه بر فراز ایران در حركت است . اینگونه اموئر نیز تابع قوانین و مقرارت ایران است مگر آنكه آن اعمال جزء احوال شخصی وارثی باشد كه در آنصورت از مقررات كشور متبوع فرد خارجی تبعیت خواهد كرد.
۳-روابط حقوقی افراددر درون هواپیمای ایرانی در قلمرو هوائی كشورهای بیگانه در این شكل از موضوع نیز اعمال افراد تابع قوانین ایران خواهد بود
جز در صورتیكه افراد مزبور تابع یك دولت خارجی باشند و اعمال ایشان از مقوله احوال شخصی وارثی باشد كه در آنحال قوانین كشور متبوع آن افراد حكومت خواهد داشت .
۴- اعمال و روابط مدنی افراد در هواپیمای خارجی در حال پرواز بر فراز ایران .
تكلیف اعمال و روابط مزبور تصریح در ماده ۲۹ قانو هواپیمائی كشوری مصوب شهریور ماه ۱۳۸۲ بشرح زیر تعیین شده است :
روابط حقوقی بین اشخاصیكه در داخل یك هواپیمائی كه برفراز ایران پرواز می نماید قرار دارند در موردیكه از لحاظ حق حاكمیت ارضی اصولا مشمول قوانین محلی است تابع قانون كشور متبوع آن هواپیما می باشد.

منبع:
از: دكتر فتح الله دولتشاهي

سايت قوانين


نام
پست الکترونيک
پيام شما