آمار بازدید سایت
کاربران آنلاين: ۴
بازديد امروز: ۳۲۱
بازديد روز قبل: ۳۲۸
بازديد هفته: ۲۶۱۵
بازديد ماه: ۷۹۰۷
بازديد کل: ۶۲۶۳۵۷۳
آي پي: ۱۹۲.۱۶۸.۰.۱۸۷
مقالات حقوقي > حقوق خصوصي > ۱۳۹۳/۱۲/۱۰
۳۲۴ بازدید
 
   

تبیین جایگاه ادیان الهی در منابع الزام آور حقوق داخلی


بسمه تعالی 
چکیده با نگاهی به سند مهم سیاسی ایران اسلامی که میثاق ملی کشور می باشد در چند اصل ذیل پی می بریم که ادیان الهی در تک تک اصول آن جایگاه مهمی دارند که در مقاله حاضر به تبیین آنها می پردازیم.اصل چهاردهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و مسلمانان موظفند نسبت به افراد غیر مسلمان با اخلاق حسنه و قسط و عدل اسلامی عمل نمایند و حقوق انسانی آنان را رعایت نمایند . این اصل در حق کسانی اعتبار دارد که بر ضد اسلام و جمهوری اسلامی ایران توطئه و اقدام نکنند.اصل سیزدهم قانون اساسی : نیز بیان می دارد ایرانیان زرتشتی و کلیمی و مسیحی که تنها اقلیت های دینی شناخته شده محسوب می شوند را در حدود قانون در انجام مراسمات دینی شان آزاد دانسته است و این اصل یکی از مسلم ترین اصول است که حمایت از ادیان الهی را در منابع الزام آورحقوق داخلی به رسمیت شناخته است. با مطالعه دقیق نظام حقوقی ایران پی می بریم که جایگاه سایر ادیان بیشتر، عالی تر و آزاد تر و رفیع تر از سایر نظام های حقوقی می باشد.از نمونه های بارز حمایت نظام حقوقی اسلام از ادیان به رسمیت شناختن کتاب تورات که خطاب به بنی اسرائیل می فرماید : من موسی پیامبرتان را تایید و در عین حال ظهور اسلام را که آیین کامل تری است برایتان بشارت می دهم . اماکن مقدسه و معابد اهل کتاب که مورد احترام مسلمین می باشد از نمونه های عملی جایگاه سایر ادیان در قلمرو جغرافیایی مسلمانان می باشد.در نوشته حاضر در بخشی از آن به ادیان الهی در حقوق موضوعه پرداخته که از جمله اصول قانونی و قانون رعایت احوال شخصیه ایرانیان غیر شیعه در محاکم مصوب ۳۱/۴/۱۳۱۲ و نیز ماده ۶ قانون مدنی شاهدی بر این جایگاه ویژه ادیان است. با مروری در تاریخ اسلام و حضور عملی پیامبر عظیم الشان اسلام در بین قبایل و طوائف و قضاوت های علی (ع)در بین مسلمانان و مسیحی و نیز یهودی و رعایت عدالت و انصاف ، با الهام پذیری از آموزه های دینی قوانین جاری ایران در خصوص زرتشت و ادیان دیگر رعایت احوال نموده است.بخشی دیگر مربوط به مراسمات دینی ادیان مربوط بوده که سالانه با آزادی در چارچوب قوانین کشوری درحال انجام بوده و نظام حقوقی ما،حق تشکیل انجمن را برای اقلیت های دینی منظور نموده است و یکی از حقوق سیاسی حق انتخاب نماینده مجلس است که در شهرهایی که جمعیت ادیان و اقلیت های دینی به حد مورد نیاز رسیده هر کدام در مجلس شورای اسلامی دارای نماینده بوده و در قانون گذاری عموم مسائل کشور مشارکت دارند. *واژگان کلیدی: اهل ذمّه ، جزیه ، صائبین، قانون اساسی ۳ مقدمه پیامبران از طریق وحی و بیان آیین الهی ، راهنمای زیر بنایی بشریت را بر عهده گرفته بودند تا مردم میان خود عدالت را بر پا دارند. در تئوری هایی که از اندیشمندان و فیلسوفان مشرق زمین و مغرب زمین و یا نظریاتی که از علمای مسیحی و حکمای اسلامی به یادگار مانده است، هر یک به شکلی ادعای ارائه عالمانه ترین روش های حکومتی را داشته اند ولی به غیر از دوران برخی پیامبران و یا سلاطین به ندرت عادل ، استبداد و ظلم فراگیر شده بود. تاریخ نشان داده است حکام ، همیشه طالب قدرت و افراد در آرزوی آزادی بوده اند همواره در پی این خواسته قوانین و اسناد حقوقی و سیاسی فراوانی در این کره خاکی به نگارش در آمده است برخی از زمامداران با شعار دموکراسی وارد قدرت شده و در عمل با استبداد حکومت کرده اند و برخی نیز دوام چندانی نیاورده اند و قدرت را به علت بی عدالتی لجام گسیخته واگذار کرده اند. در هر کشوری قانون اساسی به عنوان یک سند مهم حقوقی و سیاسی و تنظیم ارتباط حاکمان و مردمان آن کشور مورد پذیرش قرار گرفته و برای تضمین آن انتخابات بر گزار می گردد . ایران نیز در عرض کمتر از صد سال دوبار انقلاب را به خود دیده است اولی: انقلاب مشروطیت و دومی انقلاب اسلامی که با تحقق خواست ملت در انقلاب اسلامی و نقش رهبران دینی به وقوع پیوسته است و با مطالعه ای در قانون اساسی و قوانین داخلی از جمله قانون مدنی ، مشاهده می کنیم که یک وجه مشترک در ادیان الهی وجود دارد و آن هم در قوانین ذکر گردیده به صورت عادلانه پیش بینی شده اند از جمله آنها : الف- آزادی فعالیت : یعنی هر فرد تاجایی که حق دیگران را پایمال نکند حق انجام هر کاری را دارد با استناد به قاعده: لاضرر و لا ضرارا فی الاسلام ب- آزادی عقاید : یعنی هر کس آزاد است هر عقیده ای داشته و هیچ مقامی نمی تواند فرد را که دارای عقاید فاسد است سرزنش نماید، ولی به عقیده فاسد نباید فرصت داد که در عقاید مردم فساد پدید آورد. ج- آزادی گفتار : یعنی هر فردی حق سخنرانی و نوشتن و مردم حق خواندن و گوش دادن آن را دارند البته سخنان اهانت آمیز و افتراگونه ، پس از تحقیق و اثبات موجب مجازات می باشد. د- آزادی مطبوعات : یعنی هر فردی حق دارد آنچه را که نوشته انتشار دهد و نباید او را از این کار باز داشت مگر آنکه نشریه او مانعی برای آزادی ایجاد نماید و یا اهانت آمیز باشد. ۴ ه- آزادی اجتماع : یعنی اینکه افراد دارای یک عقیده ( اعم از اسلام ، مسیحیت ، یهودیت) حق تشکیل انجمن و طرح مسائل سیاسی و انتقاد از دولت و یا مخالفت با آن را دارند. و- آزادی انتخاب : یعنی هر فرد مکلّف ، آزاد است که برای داوطلبان مشاغل عمومی شایسته رأی بدهد. با مروری در سیاست گذاری اولیه دولت های جهان تمام موارد طرح گردیده در بالا برای روی کارآمدن جز شعارهای حاکمان بوده ولی با مرور زمان و قدرت طلبی سلاطین رنگ خود را از دست داده است.... در این میان علمای دینی نقش برجسته خویش را اعمال نموده اند که از جمله آنها امام خمینی (ره)بوده است که سراسر عمر خود را برای رهایی ملت مسلمان ایران از استبداد شاهنشاهی به کار گرفت و مرام خود را بر این گذاشت که مذهب اسلام را از خرافات و حکومت استبدادی پاک نماید و با مطرح نمودن عصاره خواسته های ملت توسط آن امام همام با شعارهای انقلابی ((استقلال ، آزادی ، جمهوری اسلامی)) مقدمات انقراض رژیم شاهنشاهی را پایه گذاری کرد و پس از عبور از گذرگاه آتش و دود و خون و قیام سیلی از مردم و اهدای جان های پاک به انقلاب اسلامی متولد گردید و طرح آراء عمومی در روزهای ۱۱ و ۱۲ فروردین ۱۳۵۸ به اکثریت ۲/۹۸ % به نظام جمهوری اسلامی رأی مثبت دادند. نمو نه ی بارز حمایت از ادیان الهی در حقوق داخلی تصویب اصل (چهارم) قانون اساسی می باشد که قوانین در جمهوری اسلامی ایران باید صد در صد بر اساس اسلام باشد و اگر یک مادّه هم بر خلاف احکام اسلام باشد تخلف از جمهوری اسلامی و آراء اکثریت قریب به اتفاق ملت است. بر این اساس هر رأی با طرحی که از طرف یک یا چند نماینده به مجلس داده می شود که مخالف اسلام باشد، مردود و مخالف مسیر ملت و اسلام است و اصولاً نمایندگی که بر این اساس انتخاب شده باشد ، وکالت آنان محدود به حدود جمهوری اسلامی ایران است و اظهار نظر و رسیدگی به پیشنهاد های مخالف اسلام یا مخالف نظام جمهوری اسلامی از حدود وکالت آنهاست. اصل هفتادو یکم قانون اساسی ، مجلس شورای اسلامی نمی تواند قوانین وضع کند که با اصول و احکام مذهب رسمی کشور یا قانون اساسی مغایرت داشته باشد. تشخیص این رأی بر عهده شورای نگهبان است این اصل از اصول دیگری است که چارچوب حقوق داخلی را معین کرده است و در حمایت از این اسلام قدم برداشته و مصادیق حمایت از سایر ادیان در اصول و قوانین دیگر نظام حقوقی داخلی در ذیل بیان می شود. اصل دوازدهم: مذاهب دیگر اسلامی اعم از حنفی ، شافعی ، مالکی ، زیدی را دارای احترام کامل دانسته است و پیرامون این مذاهب در انجام مراسم مذهبی طبق فقه خودشان آزادند و در تعلیم و تربیت دینی و ۵ احوال شخصیه(ازدواج ، طلاق ، ارث و وصیت) و دعاوی مربوط به ان دادگاهها رسمیت دارند و هر منطقه ای که پیرامون هر یک از این مذاهب اکثریت داشته باشند، مقررّات محلی در حدود اختیارات شوراها بر طبق آن مذهب خواهد بود البته با حفظ حقوق پیرامون سایر مذاهب. پس با جمع بندی مطالب گفته شده می توان پی برد که نظام حقوقی ما آمیخته با حقوق اسلامی می باشد چرا که حرکت قضات و وکلا وحقوقدانان و مشاوران حقوقی در مسیر موازین اسلامی و تطبیق قوانین مصوب در مجلس با حدود و چارچوب شرع مقدس این نکته را نمایان می سازد و این دین اسلام است که در مسیر ترقی خویش تمامی بشریت و انسانیت و ادیان و مذاهب را در چتر حمایتی خویش قرار داده است که در بخشهای مختلف این مقاله با آن آشنا خواهیم شد. ۶ بخش اول : حمایت از ادیان الهی و اقلیت های غیر مسلمان در حقوق اسلامی در کنار تمام مسلمانان اعم از شیعه و اهل تسنن در جامعه اسلامی ، تعدادی از غیر مسلمانان مختلف در کشور ایران زندگی می کنند که دارای تابعیت ایرانی هستند و عضو جمعیت جمهوری اسلامی ایران هستند و از تمام حقوق انسانی و سیاسی ، اجتماعی ، اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی با رعایت موازین اسلامی برخوردارند.۱ این اشخاص در امور سیاسی و اجتماعی خویش ، ناگزیر به پیروی از آیین خود می باشند بنابراین قانون اساسی به خاطر نهایت رعایت حقوق و تثبیت موقعیت اقلیت های دینی شناخته شده و به رسمیت شناختن دین آنان ، مطابق اصل احترام به سایر ادیان (اصل ۱۳) و برای رعایت احوال سایر غیر مسلمانان (اصل ۱۴) قوانینی را تصویب و حمایت از آنها بیان داشته است. یهود و نصاری: همچنانکه قرآن کریم پیروان اهل کتاب را گروهی قابل تقدیر و احترام می داند و برایشان حقوقی را قائل شده است با مطالعه قرآن پی می بریم که خداوند پیامبران را همراه با کتاب برای راهنمایی بشریت فرستاده است. اصولاً پیامبران مرسل دارای کتاب هستند در آیات قرآن مثل سوره های بقره و آل عمران بترتیب در آیه های (۱۰۵-۱۰۹-۶۴-۶۵) با ذکر از یهود و نصاری از آنان به عنوان ادیان توحیدی یاد کرده است. یهود و نصاری از ادیان پرطرفدار صدر اسلام و زمان نزول قرآن بوده است و پیامبر اکرم در انجام و ابلاغ رسالت با لجاجت فراوان آنها روبرو شده است.یکی از تدابیر قران در بیان وجوه مشترک ادیان حفظ حقوق آنان و ذکر این نکته است که همه پیامبران خدا یک هدف را دنبال می کرده اند و آن تسلیم شدن در برابر فرمان خدا بود. و از طرفی با مطالعه آیه ۱۷ سوره حج و آیات دیگر قرآن مثل آیه ۶۲ سوره بقره و آیه ۶۹ سوره مائده صائبین نیز در ردیف ادیان توحیدی قرار گرفته اند. صائبین: به نظر می رسد آنان اهل توحید بوده اند و همردیف یهود و نصاری هستند و این فرقه در عصر نزول قرآن قومی مشهور و دارای افرادی فراوان بوده اند. صابئین را ناصری نیز گفته اند (فرهنگ معین جلد ۵ ص ۹۶۳) به نظر برخی علماء لفظ صائب به معنی میل کردن می باشد و به کسی می گویند که از دینی به دین دیگر اظهار تمایل کند.به همین خاطر مسیحیانی که به ستاره پرستی روی آورده اند صائبین نام دارند. اصل نوزدهم و بیستم قانون اساسی ۷ برخی دیگر می گویند صائبین به قشری از یهودیان گفته می شود که در حقیقت کیش آنان میان یهودیت و نصرانیت بوده است. برخی دیگر نیز آنان را از قوم سبا می دانند که خورشید پرست بوده اند و از طرفی آنان را بر گرفته از زرتشت و دوگانه گرایان عالم ثنویت (نورانی ظلمانی) می دانند. محبوس یا زرتشت: این آیین نیز در قرآن ذکر گردیده و در ردیف ادیان آسمانی در برابر مشرکان قرار گرفته است. و کتاب آنان نیز اوستا نام دارد که در زمان حمله اسکندر از بین رفته است. بر اساس آیات قرانی ، اسلام با سایر آیین ها و مکاتب الهی پیوند نزدیک دارد و با توجه به پاداش خیری که از طرف خداوند متوجه همه ادیان می شوند به نظر می رسد در نقطه ای مشترک هستند و آن اعتقاد به وحدانیت خداوند می باشد همانطوری که تعدادی از یهود و نصاری با اعتقاد به راستی خدا و روز قیامت طبق پیش بینی تورات و انجیل به پیامبر اسلام ایمان آورند و به دین اسلام گرویدند. از نمونه های دیگر حمایت نظام حقوقی اسلام از ادیان : تصدیق و به رسمیت شناختن تورات توسط پیامبر اسلام می باشد که در خطاب به بنی اسرائیل می فرماید : من موسی پیامبرتان و کتابش را تایید و در عین حال ظهور اسلام را که آیین کامل تری برایتان بشارت می دهم(سوره صف آیه ۶) با اینکه تمام کتب آسمانی هدف واحد یعنی پرورش انسان از بعد معنوی و مادی را دنبال می کنند اما دین اسلام و نهایتاً خاتم پیامبران ادیان قبل از خود را تکامل می بخشد و همزیستی مسالمت آمیز پیروان سایر ادیان الهی را در جامعه اسلامی به خوبی فراهم می نماید . حمایت قرآن از اهل کتاب: در جامعه اسلامی (اهل الذمّه) همان اهل کتاب در صورتی از حمایت برخوردار هستند که ۱- متعهد شوند به عنوان یک گروه سالم دست از هر گونه جدال و جنگ و تبلیغ علیه مسلمانان بردارند۲- به نشانه تسلیم به دست خویش اقدام به پرداخت جزیه۱ (مالیات شرعی)بنمایند و با این کارشان به عضویت جامعه اسلامی در آمده و موظف بودند کلیه قوائد اسلامی حاکم در بلاد اسلامی را رعایت نمایند و از طرف دیگر حکومت اسلامی تکلیف هایی نسبت به آنان داشت مثل: الف - جان و مال و مسکن و فرزندان و ناموس آنان از تعرض مصون است. و در این راستا پیامبر اکرم (ص)فرموده است هرکس اهل ذمه را اذیت کند من دشمن او هستم از او انتقام خواهم گرفت(برگرفته از مبانی حکومت اسلامی: استاد جعفر سبحانی) ۱ جزیه : مالیاتی است که از اهل کتاب طبق توانایی و ناتوانی مالی شان دریافت می شد. تا در پناه اسلام آزادانه زندگی کنند و در مقابل از حمایت قوانین اسلام برخوردار بودند. ۸ ب- عقاید مذهبی این اقلیت ها آزاد است و اسلام به زور متعرّض آنان نمی شود زیرا در دین اکراهی نیست(لا اِکراهَ فِی الدّین قَد تَبَیّنَ الرّشدُ مِنَ الغَیِّ...)(بقره آیه ۲۵۶)) البته عقاید آنان مورد احترام بوده و مسلمانان وظیفه دارند به ارشاد و هدایت آنان از طریق برهان و نصیحت و موعظه و مناظره نیکو به اسلام دعوت کنند و از جدال آمیخته با خشونت پرهیز نمایند. ج- اماکن مقدسه و معابد اهل کتاب مورد احترام مسلمین است. د- اهل ذمه حق مراجعه به قضاوت و تظلم خواهی به حکومت اسلامی را دارند. مطابق آیه ۴۲ سوره مائده ... و اِن حَکَمتَ فَاحکَم بَینَهُم بالقِسطِ اَنَّ الله یُحِبُّ المُقسِطین: که در رابطه اهل ذمه حکومت اسلامی مخیّر به قضاوت عادلانه یا خودداری از آن می باشد که در صورت خودداری دعاوی آنان معطل می ماند پس لزوم ایجاد تشکیلات قضایی مستقل برایشان در هاله ای از ابهام قرار می گیرد که در صورت ایجاد معارض با حاکمیت اسلامی است و در این خصوص عده ای اعتقاد دارند که قران کریم خودداری از رسیدگی به دعاوی را شامل کفّار غیر ذمّی می داند که در خارج از قلمرو جغرافیایی حکومت اسلامی قرار دارند و تمام کسانی که در قلمرو اسلام هستند خواه مسلمان و یا ذمّی ، از تمام حمایت های حقوقی و قضایی برخوردار خواهد شد.(تفسیر نمونه – ج ۴ ص ۳۸۷) ه- اهل ذمه از لحاظ احوال شخصیه دارای استقلال می باشند و قرآن کریم ازدواج با زنان پاکدامن اهل کتاب را جایز می داند(سوره مائده آیه۵) در شیعه ازدواج میان ازدواج دائم و موقت قائل به تفکیک شده اند و متعه را جایز دانسته اندو اهل تسنن ازدواج دائم را تجویز کرده اند. و- اجازه کسب و کار در بازار مسلمین برای تجارت و بازرگانی ی- سکونت در حوزه جغرافیایی مسلمانان و روابط همزیستی، شاید که در نتیجه محبت های مسلمانان به آیین اسلام گرویده باشند که نمونه های آن در رفتار پیامبر اسلام تجلی یافته بود. ۹ بخش دوم : حمایت از ادیان الهی اقلیت های غیر مسلمان در حقوق موضوعه داخلی یکی از اصولی که در قانون اساسی برای ادیان الهی و در حقوق داخلی جمهوری اسلامی ایران جایگاه ویژه ای تعیین نموده است اصل سیزدهم می باشد که نظر به پیش بینی این اصل تمام زرتشت ها و مسیحی ها و کلیمی ها که در ایران سکونت دارند که در حدود قانون در انجام مراسم دینی خود آزاد بوده و در احوال شخصیه و تعلیمات دینی مطابق آیین خودشان عمل می نمایند. الف- با نگاهی به مشروح مذاکرات مجلس ، تعدادی از صائبین نیز مطالبه ای داشتند که با استناد به قرآن خود را جز ادیان معرفی می نمودند و بر طبق تحقیقات کمیته ویژه مجلس اعلام شده بود که این فرقه شعبه ای از یهود و یا مخلوطی از مسیح و یهود می باشد و با توجه به احراز منابع اسلامی آنها مستقل اعلام نشدند. ب- از سوی دیگر قدیمی ترین قوم ایران زرتشتیان می باشند که با داشتن نزدیک سه هزار سال قدمت تاریخی ، پس از فتح ایران توسط مسلمانان و با گسترش اسلام ، بیشتر ایرانی ها به دین اسلام گرویدند و تعدادی نیز از دین سابق خود باقی ماندند و تا کنون حدود بیست هزار نفر در شهر ها ی شیراز ، یزد، کرمان و تهران و در معابد به انجام مراسمات مذهبی خود مشغولند. ج- در کتب تاریخی نقل شده است که کوروش هخامنشی ، همزمان با فتح بابل و آزادی یهودیان از اسارت و عده ای در شهرهای شوش ، نهاوند، همدان،شیراز و اصفهان اکنون هم در حال سکونت و برخی نیز به لحاظ وقایع سیاسی به خارج از کشورها مهاجرت کردند و تعدادی از آنان در منطقه فلسطین اشغالی سکونت گزیدند و آنهایی که در ایران هستند به مثل مسلمانان در امور بازرگانی و اقتصادی فعال هستند(از محمد جواد مشکور : تاریخ اجتماعی ایران در عهد باستان ، انتشارات دانشسرای عالی ۱۳۴۷ ص ۱۹۲ ) د- بیشتر مسیحیان ایران متشکل از آشوریان و ارامنه هستند که در زمان اشکانیان وارد ایران شده اند که در مناطق تهران و اصفهان و شمالغرب اورمیه و شوش خوزستان سکونت داشته و همانند سایرین به انجام مراسم و آیین خویش مشغول هستند. ۱۰ از آنجا که ادیان ذکر گردیده در قانون اساسی تحت عنوان اقلیت های دینی رسمی شناخته شده اند از طرفی در اصل دوازدهم قانون اساسی اسلام بعنوان دین رسمی ایران معرفی شده است و تمام قوانین و ضوابط و مقررات اداره امور مملکت بر اساس دین اسلام معین و مسخص می شود . و قید رسمی بودن برای اقلیت های دینی تنها شناسایی موجودیت آنها و تثبیت و تجلی حقوق ناشی از این وجود برای پیروان آنهاست نه چیز دیگر. رسمی بودن مراسمات ادیان: مناسک مذهبی پیروان ادیان و اقلیت های دینی از عقیده الهی آنان سرچشمه می گیرد و این یک وجه مشترک با مسلمانان می باشد و بدین جهت جامعه اسلامی موافق اجرای برنامه های مذهبی آنان بوده و انجام این اعمال باعث خرسندی و خوشحالی تمام ادیان می باشد چرا که پرستش خدای یکتا مورد تایید ادیان الهی می باشد و ایجاد فضا و زمینه مساعد و مناسب جهت انجام این امور مورد تایید دین اسلام می باشد. برخی از اعمال عبادی، اقلیت های دینی ممکن است که در جامعه مسلمین به صورت علنی برگزار نشود و ممکن است با قوانین اسلامی مخالفت و حرام باشد که آن هم در معابد رسمی (کلیسا و کنیسه و ...) مطابق نظرات مراجع و علمای دینی اسلامی بدون اشکال می باشد. مستقل بودن در امورات شخصیه : از جمله حقوق و آزادی های فردی هر انسانی اختیار انجام احوال شخصیه آنان می باشد مسائلی مثل ازدواج ،طلاق، ارث، وصیت که در صورت عدم رعایت این مسائل توسط پیروان خاص هر یک از ادیان موجب سلب آرامش فردی شان خواهد بود و به این دلیل جامعه اسلامی زمینه و بستر لازم را از بعد قانون گزاری و عملی فراهم ساخته است تا آرامش خاطری برای اقلیت های دینی باشند که به غیر از قانون اساسی دو مورد ذیل نیز بیانگر این امر است. ۱- قانون رعایت احوال شخصیه ایرانیان غیر شیعه در محاکم مصوب۳۱/۴/۱۳۱۲ که مربوط به حقوق شیعه و غیر شیعه است. ۲- ماده ۷ قانون مدنی: اتباع خارجه مقیم در خاک ایران از حیث مسائل مربوط به احوال شخصیه و اهلیت خود و هم چنین از حیث حقوق ارثیه در حدود معاهدات مطیع قوانین و مقرّرات دولت متبوع خود خواهند بود. ۱۱ حق تشکیل انجمن: مطابق اصل ۲۶ قانون اساسی : به شرط رعایت اصول استقلال ، آزادی ، وحدت ملی ، موازین اسلامی و اساس جمهوری اسلامی ایران ، اقلیت های دینی در تشکیل انجمن آزاد هستند و به موجب ماده ۴ قانون فعالیت احزاب ، جمعیت ها و انجمن های سیاسی ، صنفی و انجمن های اسلامی و یا اقلیت های دینی شناخته شده مصوب ۷/۶/۱۳۶۰ که آن هم با موضوع اصل ۱۳ قانون اساسی و با تشکیلاتی مرکب از اعضای داوطلب همان اقلیت دینی ایجاد و هدف شان حل مشکلات و بررسی مسائل دینی ، فرهنگی، ، اجتماعی و رفاهی مربوط به خودشان خواهد بود که در صورت تقاضا به وزارت کشور و درخواست اخذ پروانه فعالیت بر اساس ضوابط و تشریفات مقرر به انجمن آنان رسمیت داده است. حق انتخاب نماینده مجلس: اصل ۶۴ قانون اساسی : برای اقلیت های دینی شناخته شده حق انتخاب و وارد شدن نماینده به مجلس را داده است و بر این اساس زرتشتیان و کلیمیان هر کدام یک نماینده و مسیحیان آشوری و کلدانی جمعاً یک نماینده و مسیحیان ارمنی جنوب و شمال هر کدام نیز یک نماینده انتخاب می کنند که حقوق اجتماعی و استخدامی و اداری ، با نگاهی به اصل تساوی ،عموم مردم در قبال قانون و برخورداری همه ی ملت از حقوق مساوی در تمام زمینه ها تمام افراد ملت، (مسلمانان و غیر مسلمانان) از این حقوق برخودار هستند. غیرمسلمانان یا غیر اهل کتاب: الف- آنانی که در عین کفر و شرک، با مسلمانان عداوت و دشمنی ندارند و مبارزه نمی کنند و آنان را از شهر و دیارشان بیرون نمی رانند.(کفار بدون جنگ) ب- آنانی که در عین کفر و شرک، با مسلمانان دشمنی دارند و جنگ نموده و آنان را از سرزمین شان بیرون می کنند.(کفار در حال جنگ) کفار بدون جنگ: مطابق نظر اسلام با چنین گروهی ، اظهار نیکی و محبت و برخورد توأم با قسط و عدل مانعی نداشته و احسان به چنین کفاری عین عدالت است و خداوند عدالت کاران را دوست دارد(سوره ممتحنه آیه ۸) که این یک دستور و اصل کلی اسلامی است و برای مسلمانان تکلیف کرده است که با غیر مسلمانان بی آزار ، در همه جا و در هر زمان در صورتی که موجب سلطه شان بر حکومت اسلامی نشود ارتباط داشته باشند. حضرت علی (ع) می فرماید: در فرمان خود به مالک اشتر، در بیان خطوط اصلی وظایف زمامدار ، اساس ارتباط مردم را رحمت و عطوفت قرار داده و می فرماید مردم دو گروهند۰ ۱۲ الف- یا برادر دینی تو هستند ب- یا با تو در خلقت یکسان هستند و هر چند امکان لغزش دارند و عمداً یا سهواً خطایی دارند. در این شرایط آنان را مورد عفو و بخشش خود قرار ده تا خدا نیز تو را مورد لطف و عفو خود قرار بدهد. ب-کفار در حال جنگ: گروه دیگر که با مسلمانان دشمنی و کینه توزی دارند و به جنگ و خونریزی با آنان دارند و مسلمانان را از خانه و کاشانه شان بیرون می کنند و یا به کفار کمک می کنند در این صورت دوستی با آنان نهی شده است و مسلمانان موظف شده اند با آنان قطع ارتباط نمایند و از دوستی و محبت با آنان دوری کنند و هر کس با آنان دوستی ادامه دهد از ستمکاران خواهد بود. و این دستور اسلامی نیز از لحاظ فطری انسان عین عدالت است چون رضایت دادن به ظلم ، شایسته فطرت انسانی نیست، بلکه مقابله با ظلم یک تکلیف الهی جمعی برای هر مسلمانان می باشد. اگر این گروهها مرتکب اعمالی شوند که جنبه تخریبی و مفسده انگیز و ضد اسلامی داشته باشد، برای نظام جمهوری اسلامی قابل تحمل نبوده و هر گونه اقدام مادی معترضانه و معنوی تحریک کننده تلقی به توطئه می باشد و حکومت اسلامی به خود اجازه می دهد. که با اقدامات این چنینی ، برخورد قانونی بازدارنده داشته باشد. اخلاق حسنه: در جامعه ای که عقیده آزاد است، اقتضا می کند که هر کس ، بی هیچ تحمیلی بتواند به زندگی عادی خود ادامه دهد، اگر وجود افراد خارج از دین در جامعه را یک واقعیت بدانیم. این افراد با تمام انحرافات فکری که دارند ، در صورت عدم ارتکاب فساد و یا مزاحمت، از آن جهت که هم نوع و هم وطن هستند . حق هم زیستی مسالمت آمیز را دارند . و در این خصوص غیر اهل کتاب که از نظر عقیدتی که اصولاً سر سازش با مسلمانان را ندارند و چون طبق آیه قرآن (لا اکراه فی الدین) اکراهی در دین ولو آنکه انحرافی باشد وجود ندارد. مسلمانان و دولت اسلامی حق تعرض به این افراد را ندارند البته کسانی که بر ضد اسلام و نظام اسلامی توطئه نکنند. و این حق برای دولت اسلامی ایجاد تکلیف می نماید که نسبت به آنان با مروت رفتار کنند تا آنان نیز به عنوان شهروند ایرانی احساس آرامش بنماید. و آنان نیز متقابلاً قواعد اجتماعی را محترم بشمارند و از ارتکاب اعمال ناشایست خودداری کنند. قسط و عدل رفتاری که بصورت منصفانه هر کس ، بدون در نظر گرفتن عواملی مثل خویشاوندی یا بیگانگی ، حب و بغض ، نژاد و یا مذهب و امثال آن نسبت به دیگران اعمال می کند. ۱۳ بنابراین دولت و ملت اسلامی وظیفه دارند در تمام اعمال حقوقی و اداری و اقتصادی و اجتماعی خود نسبت به عموم به نحو بی طرفانه و همراه با انصاف رفتار کنند و از تضییع حقوق و تبعیض نسبت به آنان خود داری کنند و مسلمانان و غیر مسلمانان و پیروان سایر ادیان حق دارند علی رغم عدم تجاس فکری با اسلام در جمهوری اسلامی ایران با امنیت و آرامش زندگی کنند. ۱۴ بخش سوم : اصل صلح در حقوق اسلام ای کسانی که ایمان آورده اید! همگی در صلح و آشتی در آیید (و تسلیم مطلق خداوند شوید) و گام های شیطان را پیروی نکنید که او دشمن آشکار شماست.۱ سلم وسلام در لغت به معنی صلح و آرامش است و بعضی آن را به معنی اطاعت تفسیر کرده اند و این آیه همه افراد با ایمان را به صلح و اسلام و تسلیم بودن در برابر فرمان خدا دعوت می کند و با اتکا به قوانین مادی هرگز جنگ و نا امنی از دنیا بر چیده نمی شود. چون عالم ماده و علاقه به آن همیشه عامل کشمکش هاست. و اگر نیروی معنوی ایمان، آدمی را کنترل نکند، صلح غیر ممکن خواهد بود بلکه با دعوت عمومی این آیه همه مومنان را بدون استثناء از هر زبان و نژاد و منطقه جغرافیاییی و قشر اجتماعی به صلح و صفا دعوت می کند که در پرتو ایمان به خدا ، تشکیل حکومت واحد جهانی که در سایه آن صلح آشکار می گردد امکانپذیر است. اصولاً در مقابل عوامل پراکنده ای مثل زبان و نژاد یک حلقه محکم اتصال در میان قلوب بشر دنیا لازم است و این حلقه اتصال فقط ایمان به خداوند است که مافوق تمام اختلافات است. ایمان به خدا و تسلیم در برابر فرمان او ، نقطه وحدت جامعه انسانی و رمز ارتباط اقوام و ملت هاست و نمونه جالبی از آن در مراسم حج که تمام انسان ها از نژاد های تخلف و دارای زبان و قومیت و منطقه جغرافیایی (نا هماهنگ )، همگی برادر و در کنار هم هستند. در اسلام اصل بر جنگ نیست، بلکه بر فکر و برهان ، حکمت ، موعظه و زندگی مسالمت آمیز است، اما اگر دشمنان دست به تجاوز زدند، مسلمانان حق دفاع دارند حتی در ماههای حرام. دعوت به اسلام و مجادله نیکو لازم است ، ولی توقع تمام شدن اختلافات ادیان را در دنیا نباید داشت در دنیا باید همزیستی مسالمت آمیز داشت تا در قیامت خداوند فیصله دهد. همانا خداوند در قیامت میان مسلمانان و یهودیان و صائبین و نصاری و مجوس و مشرکان، داوری کرده و حق را از باطل جدا خواهد نمود.(سوره حج آیه ۱۷) ۱- سوره بقره آیه ۲۰۸ ۱۵ اصل برابری جوامع و دولت ها خود نیز یکی از اصولی است که با همزیستی مسالمت آمیز ارتباط دارد. یکی از اصول مسلم در نظام حقوقی اسلام است که در پرتو آن ، تمام بشر از منظر قانون نسبت به حقوق و تکالیف شان بدون هیچ گونه تبعیضی از نظر نژاد ، رنگ ، خانواده ، برابرند . که این امر از آیه ذیل قابل استنباط است. ای مردم ! ما شما را از مرد و زن آفریدیم و شما را تیره ها و قبیله ها قرار دادیم تا یکدیگر را بشناسید. همانا گرامی ترین شما نزد خدا ، با تقوا ترین شماست ، همانا خدا دانای خبیر است.۱ مسئولیت دولت ها در همزیستی مسالمت آمیز : اصل عدالت و نیکی در مورد کسانی که با مسلمانان دشمنی ندارند خداوند تاکید کرده است ، مفهوم آن چنین است که ایراد ضرر و زیان مادی و معنوی به آنان جایز نیست و چنانچه ضرری از ناحیه دولت اسلامی به آنان وارد شود باید جبران گردد. پناهندگی و زندگی مسالمت آمیز : اگر یکی از مشرکان از تو امان و پناه خواست، به او پناه بده تا کلام خدا را بشنود ، سپس او را به مکان امن اش برسان ، چرا که آنان گروهی ناآگاه اند و شاید با شنیدن آیات الهی ، هدایت شوند. پناهندگی عقیدتی با چند شرط در اسلام پذیرفته شده است ، به شرط آنکه اولاً: افراد آزمایش شوند دوم : در پناه دادن مسئله مالی و زیبایی یا زشتی مطرح نشود سوم: هزینه ای که کفار پرداخت کرده اند به آنان بپردازند و کفار حق مطالبه دارند.(حقوق در قرآن : پناهندگی) ۱- سوره حجرات آیه ۱۳ ۱۶ بخش چهارم : مذهب و حقوق بشر با نگاهی عمیق به مواد اعلام شده حقوق بشر ، در نفی مسأله تبعیض مذهب را در نزد نژاد ، رنگ ، جنس و ملیت قرار داده و اعتقاد دینی را به مانند موارد اشاره شده ، عامل تبعیض و برتری طلبی و از بین برنده حقوق انسانی عنوان نموده اند. ماده دوم اعلایه حقوق بشر : هر کس می تواند بدون هیچ گونه تبعیض از حیث ملّیت ، وضع اجتماعی ، ثروت و وضع امارت و یا هر وضع دیگر ، از کلیه حقوق و آزادی هایی که در این اعلامیه پیش بینی شده است بهره مند گردد. که با این تفسیر یک از عوامل بهره مندی از همه حقوق آزادی ها را نفی مذهب دانسته است در واقع با بررسی دقیق در می یابیم که حقوق تمام انسانها و آزادیهای فردی و اجتماعی اش ، جز در سایه مذهب قابل توضیح و توصیف نمی باشد و هر انسانی مشروعیت زندگی خویش را از مذهب می گیرد و اگر چه سوء استفاده بعضی از رهبران کلیسا طی سالهای گذشته از مذهب اعمال زور و ایجاد تبعیض در شکل اعتقادات مذهبی و مردم را نسبت به مذهب بدبین ساخته بود.لکن در لابلای متون حقوقدانان که در جوامع اسلامی طی مقالات و کتب عرضه می نمایند انتظار است با همکاری فقها برای نجات جامعه بشری دست به ابتکار زده و با مطالعه دقیق تاریخ و فلسفه ادیان ، مخصوصاً مذهب جهانی اسلام ، سندی متقن به عنوان اعلامیه مدرن حقوق بشر تنظیم نمایند و مذهب را عامل تقوی و زیر بنای انسانیت ، بشر حاضر معرفی نمایند. با مطالعه مختصری از تاریخ و زندگی انبیاء و رسول اکرم (ص) به این حقیقت پی می بریم که انبیاءالهی برای نفی بندگی غیر خدا و استقرار عدالت مبعوث شده اند و برای بر هم زدن مرزهای قومی و نژادی لحظه ای توقف را جایز ندانسته اند و بهترین راه عملی جهاد و مبارزه با نابرابری های اجتماعی را گرایش به مذهب و زیستن در سایه زندگی که مذهب نشان می دهد را معرفی نموده اند. چون که مذهب برای مداوای دردهای بشری آمده است نه به عنوان عامل فلاکت و بیماری؟ اگر چه سهم عده ای تحریف کنندگان مذهب را نیز در دخالت دادن این بدبختی را نباید نادیده انگاریم ولی پژوهش در ماهیت ادیان و مذاهب انتظاری است که بایستی حقوقدانان به این امر مهم بپردازند و ارزش و اهمیت آن را به جهانیان عرضه نمایند. در اصل سفید یا سیاه بودن، از این قبیله یا آن قوم بودن به انسان ارزش نمی دهد و از ازرش اش نمی کاهد. و این یکی از بدیهیات عقلی است. مذهب یکی از چراغ های روشن آرمان بشری است و زندگی اجتماعی ارزش واقعی اش را در سایه آن کسب می کند و امروزه تمام بحران های بشری از نبود مذهب نشأت می گیرد هرگز نباید در کنار نژاد و ملیت قرار گیرد. ۱۷ رفع تبعیض و نژاد پرستی سوغات تازه ای نیست که اعلامیه حقوق بشر آورده ، بلکه دین مقدس اسلام با ظهور خویش، نفی سلطه و تبعیض را از همان آغازش در شعارخویش آورده است.استدلال اسلام این است که تمام انسانها بر خلاف تنوع در رنگ و نژاد از یک تن آفریده شده اند همانطوریکه در سردر، سازمان ملل متحد در شهر نیویورک ایالات متحده آمریکا این بیت شعر ((بنی آدم اعضای یکدیگرند که در آفرینش ز یک گوهرند)) سندی بر این ادعاست. آیه ای از قرآن کریم در سوره نساء : یا ایها الناس اتقوا ربکم الذی خلقکم من نفس واحده : بترسید از خدایی که همه شما را از یک نفر آفرید. با ملاحظه تفسیر این آیه فوق می دانیم که داشتن رنگ و نژاد و زبانهای مختلف دنیا امتیازی برای کسی ندارد .در واقع انسان است که به رنگ های مختلف ظهور کرده است و به زبانهای مختلف سخن می گوید.قرآن کریم در جای دیگر اختلاف رنگ و زبان را از نشانه های قدرت آفریدگار می داند و دلیل آن را سهولت در مطالعه عالم هستی می داند. قرآن کریم در جایی نیز وجود قبایل و فرقه های مختلف را وسیله ای برای شناخت متقابل انسانها می داند و اساس برتری و فضیلت را فقط در تقوی می داند . اگر به جستجو در جهان بپردازیم تنها مذهب و دینی که بر ضد تبعیض و نژاد پرستی بر خاسته، اسلام است که دامن زدن به مسأله نژاد ، رنگ، وملیت را زشت ترین عمل انسانی دانسته و یگانگی در خلقت را به بشریت اعلام می نماید. متأسفانه در ماده ۱۶ اعلامیه حقوق بشر هر زن و مرد بالغ حق دارد با توجه به اختلاف نژادی ، ملی ، مذهبی ، و اختلاف از لحاظ تابعیت ازدواج کرده ، برای خود تشکیل خانواده دهد که در اینجا مذهب را ملاک ندانسته است و تشکیل خانواده را بدون مذهب امکانپذیر می داند. در حالیکه در عمل تحقق آن نا ممکن می باشد زیرا مذهب مجموعه ای از باورها ، اعتقادات ، هنجار ها و جهت گیری در شخص انسان است که بدون آن خود را موجودی بی انگیزه و بی آرمان احساس می کند و وجود تضاد و دو گانگی در مذهبی نظام خانواده در زمانی کوتاه با تزلزل و متلاشی شدن روبرو می کند . چون زن می خواهد بر اساس مذهب نظام خود بنیان خانواده را پی ریزی نماید و مرد نیز می خواهد بر اساس مذهب خود عمل نماید از همین جا اختلافات شروع و شعله ور می گردد که طبل جدایی در بین شان نواخته می شود . که در همین جاست که یکی از آن دو به ناچار دست از اعتقاد خود بردارد و به مذهب طرف مقابل ایمان آورد و به مشرکات هم روی آوردن نیز مذهب جدیدی را بوجود می آورد. ازدواج زن و مردی که به برکت الزامات اخلاقی در اسلام ، دامن شان از هر گونه آلودگی پاک مانده است. چشمه های مهر و محبت را از دامن شان جوشان می سازد و پیوندی پایدار بین شان بر قرار می کند. متأسفانه تنظیم کنندگان مواد اعلامیه جهانی حقوق بشر ، به خودشان زحمت تحقیق در زمینه ادیان در خصوص دین اسلام را نداده اند تا تأثیر فراگیر آن را در ابعاد مختلف بشریت بشناسند. ۱۸ نتیجه گیری : رشد فناوری به طور عام و اینترنت به طور خاص ، زمینه و بستری را فراهم کرده است که در آن قالب دین پژوهی و معنویت طلبی بسیار آسان تر و مطلوب از گذشته می باشد. طبق آمار از هر کار بر اینترنت در جهان حداقل یک نفر به دنبال اطلاعات معنوی و مذهبی در جهان می باشد و نیز آمارهایی وجود دارد که میزان دین پژهی را به ۲۵ تا ۳۰ درصد نشان می دهد. که این میزان گرایش نسل جدید به دین و معنویت را بیان می کند و با نیم نگاهی به رسانه های غربی، انواع توهین ها را به روش های تصویری و یا قلم فرسایی دشمنان دین مشاهده می کنیم که به لحاظ عدم تحمل استقبال نسل نوپای بشری از دین می باشد. چرا که نظام حقوقی ادیان به ویژه نظام حقوقی اسلام به دنبال عدالت و تعالی انسانی می باشد و در این میدان و کارزار جهان خود ساخته دشمنان بشری منافع خویش را در خطر دیده و هر از چند گاهی به سوی دین تاخته ، تا شاید عقده ای از کینه هایشان را خالی نمایند. اسلام حقوق طبیعی انسان را در سه گروه ذیل دسته بندی کرده است: الف- هدفمندی جهان خلقت : بر خلاف اندیشه بیشتر متفکران غربی در دوران جدید مبنی بر انکار فرجام برای نظام خلقت ، بر اساس بینش اسلامی مجموعه هستی از سوی اتفاق پدیده نیامده است و انسان که در بین هستی اشرف مخلوقات است در سیر تکاملی خویش به سوی خدای خویش که کمال مطلوب اوست در حرکت است. ب- استعداد در رسیدن به مطلوب: خالق انسان استعدادی لازم را برای رسیدن به کمال در انسان قرار داده است . سرشت انسان به تعبیر دینی فطرت انسان دارای توانایی وصول به مرتبه ای از مراتب هستی است که غایت موجودی خاص می باشد. علل فاعلی و غایی موجد حق: حقوق نوعی علاقه و رابطه بین ذی حق و متعلق حق است. تحقق چنین رابطه ای مثل دیگر معلول ها نیازمند علت است و این رابطه استعداد هایی را در انسان برای بهره مندی از مواهب خلقت قرار داده است. از دیر باز حق و عدل همواره آدمی را به خود مشغول ساخته است و این احساس فطری انسان موجب شده است که علی رغم تاخت و تازها و یورش های بی شمار به ساحت کرامت و حقوق انسانی ، افکار و اسناد متعددی در طول تاریخ به این بپردازد. نکته قابل توجه این است که سرچشمه همه حقوق و آزادی های اساسی، همان اصل کرامت و شرافت ذاتی انسان است که این اصل ریشه در تفکر دینی و الهی دارد. اسلام انسان را والاترین و برترین موجودات و حاکم زمین معرفی می کند . جمعیت و عناصر انسانی در حقوق اسلامی از دو عنوان قابل بحث است: ۱۹ ۱- امت اسلام : قرآن مسلمانان را یک امت می داند((و َ اِنَّ هَذِهِ اُمَّتِکُم اُمُّه واحِدَه)) و نصاری و یهود را ملتهای دیگری معرفی می کند. امت اسلامی مجموعه اشخاص هستند که بر محور عقیده واحد و اخلاقیت واحد اجتماع کرده اند. ۲- ساکنین دارالاسلام: دارالاسلام قلمرو حاکمیت سیاسی و حقوقی دولت اسلامی است و جایی است که دولت اسلامی صلاحیت اعمال قوانین خود را دارد . بنابراین صلاحیت اعمال قوانین و حاکمیت در محدوده دولت اسلامی حق حاکمیت می باشد. تابعین د ارالاسلام نیز در تابعیت اسلام خواهند بود و یهود و نصاری و حقوق شان در حمایت دولت اسلامی است در دین خود آزادند و در حدود مفاد قرارداد ذمّه در انجام شعائر مذهبی خود آزاد و اموال شان در حمایت حکومت اسلامی بوده و کسی متعرض انان نیست. تکالیف اهل ذمّه نیز پرداختن جزیه و احترام به قوانین و احکام اسلامی است و علیه اسلام توطئه و جاسوسی ننمایند و در کل به تمامیت ارضی و امنیت ملی کشور متعرض نشوند. ۲۰
مشخصات نگارنده: علیرضا اسماعیلی
رتبه: عنوان علمی: دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق خصوصی دانشگاه تبریز ۱ ۲
همایش ملی جایگاه ادیان الهی در نظام های حقوقی
 (Explanations of position of divine religions in binding internal low resources)
 

منبع:
1- هاشمي ، سيد محمد، پاييز 78، حقوق اساسي جمهوري اسلامي ايران ف (اصول و منابع کلي نظام) نشر دادگستر- نشر ميزان – چاپ اول 2- جاويدي، محبتي، بهار90 ، سيماي حقوق در قرآن(بر اساس تفسير نور)، ناشر ، مرکز فزهنگي درس از قرآن 3- منصوري لاريجاني، اسماعيل ، 1374 ، سير تحول حقوق بشر و بررسي تطبيقي ان با اصصول تفسيري حقوق بشر در اسلام ، انتشارات تابان – چاپ اول 4- عباسي نژاد، حجت الاسلام محسن ، 1385 ، قرآن و حقوق ، موسسه انتشاراتي بنياد پژوهشهاي قرآني حوزه و دانشگاه – چاپ اول 5- اسماعيلي، عليرضا ، 1389 ، مقاله عظمت قرآن و اسلام در جهان و قوانين ، مقاله تحقيقي 22


نام
پست الکترونيک
پيام شما