آمار بازدید سایت
کاربران آنلاين: ۱
بازديد امروز: ۴
بازديد روز قبل: ۲۷
بازديد هفته: ۱۱۸
بازديد ماه: ۵۴۰
بازديد کل: ۶۲۸۶۰۲۷
آي پي: ۱۹۲.۱۶۸.۰.۱۸۷
مشروح مذاكرات مجلس > مشروح مذاكرات قانون مدني > ۱۳۸۷/۰۹/۱۴
۳۲۳ بازدید
 
   

بخش چهارم
فصل اول .اسناد و مدارك و مشروح مذاكرات تغییرات قانون مدنی قبل از پیروزی انقلاب
مبحث اول. قانون مربوط به اصلاح تبصره ماده ۹۸۸ و الحاق یك تبصره به ماده ۹۸۹ قانون مدنی راجع به ایرانیانى كه ترك تابعیت كرده اند مصوب ۱۱/۱۱/۱۳۳۷


گفتاراول . متن لایحه


اداره:..................
شماره:۱۰۷۹/۳۹۳۸۶
تاریخ: ۱۵/۸/۱۳۳۶
پیوست:...............
ساحت محترم مجلس سنا
به طوری كه خاطر آقایان سناتورهای محترم مستحضر است نظر به اینكه عده ای از ایرانیانن كه سال های متمادی در كشورهای بیگانه اقامت نموده و در نتیجه رعایت قوانین كشور متوقففیه تابعیت خارجه به آنها تحمیل شده و یا به جهاتی تحصیل تابعیت خارجی نموده اند   و قصد مراجعت به میهن اصلی و اقامت در ایران را دارند و مراجعاتی در این زمینه به مقامات مختلف كشور نموده اند و مواد ۹۸۸ و ۹۸۹ قانون مدنی كتاب تابعیت مانعی از اجرای این منظور است لذا برای اصلاح مواد مذكور ماده واحده زیر پیشنهاد و تقاضای تصویب آن را می نماید.
ماده واحده: تبصره ماده ۹۸۸ قانون مدنی به این صورت اصلاح می شود:
تبصره: كسانی كه بر طبق این ماده مبادرت به تقاضای ترك تابعیت ایران و قبول تابعیت خارجی می نمایند علاوه بر اجرای مقرراتی كه ضمن فقره ۳ از این ماده درباره آنان مقرر است باید در مدت یك سال از ایران خارج شوند چنانچه در ظرف مدت مزبور خارج نشوند مقامات صالحه امر به اخراج آنها و فروش اموالشان صادر خواهد نمود و چنین اشخاصی هرگاه در اتیه بخواهند به طور موقت یا دائم به ایران بیایند اجازه مخصوص وزارت امور خارجه را باید تحصیل نمایند.
ماده ۹۸۹ قانون مدنی به این صورت اصلاح می شود:
ماده ۹۸۹. هر تبعه ایرانی كه بدون رعایت مقررات قانونی بعد از تاریخ ۱۲۸۰ شمسی تابعیت خارجی تحصیل كرده باشد تابعیت خارجی او كان لم یكن بوده و تبعه ایران شناخته می شود مگر آنكه هیئت وزیران بنا به مصالح تابعیت خارجی او را به رسمیت بشناسد در این صورت شخص مزبور می تواند   با كسب اجازه از وزارت امور خارجه به ایران آمده و به طور موقت یا دائم در ایران اقامت نماید و كلیه اموال غیر منقول او با نظارت دادستان محل به فروش رسیده و پس از وضع مخارج فروش قیمت آن به او داده خواهد شد و به علاوه از اشتغال به وزارت و معاونت وزارت و عضویت مجالس مقننه و انجمن های ایالتی و ولایتی و شهرداری و هرگونه مشاغل دولتی محروم خواهد بود.
                             نخست وزیر                             وزیر امور خارجه                     كفیل وزارت دادگستری



گفتار دوم. مشروح مذاكرات شور اول مجلس سنا


جلسه ۲۷۸، شنبه ۲۳/۹/۱۳۳۶
رئیس. لایحه اصلاح ماده ۹۸۸ و ۹۸۹ قانون مدنی راجع به ایرانیانی كه ترك تابعیت كرده اند مطرح است گزارش كمیسیون قرائت می شود.
به شرح زیر قرائت شد
گزارش از كمیسیون شماره ۱ خارجه به مجلس سنا:
لایحه اصلاح ماده ۹۸۸ و ماده ۹۸۹ قانون مدنی راجع به ایرانیانی كه ترك تابعیت كرده اند در كمیسیون خارجه با حضور آقای مشفق كاظمی معاون وزارت امور خارجه مطرح گردید و پس از بحث لازم با اصلاحاتی به تصویب رسید و جهت اظهارنظر به كمیسیون دادگستری احاله گردید. كمیسیون مزبور با حضور مدیركل قضائی وزارت دادگستری و مدیركل وزارت خارجه ضمن تایید نظر كمیسیون خارجه در آخر عبارت ماده ۹۸۹ اصلاحی به عمل آورد كه مورد تصویب قرار گرفت و اینك گزارش آن به شرح ذیل برای شور اول تقدیم مجلس محترم سنا می شود.
مخبر كمیسیون خارجه. عباس مسعودی
ماده واحده. تبصره ماده ۹۸۸ قانون مدنی به این صورت اصلاح می شود:
تبصره. كسانی كه بر طبق این ماده مبادرت به تقاضای ترك تابعیت ایران و قبول تابعیت خارجی می نمایند علاوه بر اجرای مقرراتی كه ضمن فقره ۳ از این ماده درباره آنان مقرر است باید در مدت یك سال از ایران خارج شوند چنانچه در ظرف مدت مزبور خارج نشوند مقامات صالحه امر به اخراج آنها و فروش اموالشان صادر خواهد نمود و چنین اشخاصی هرگاه در اتیه بخواهند به طور موقت یا دائم به ایران بیایند اجازه مخصوص وزارت امور خارجه را باید تحصیل نمایند.
ماده ۹۸۹ قانون مدنی به این صورت اصلاح می شود: ماده ۹۸۹. هر تبعه ایرانی كه بدون رعایت مقررات قانونی بعد از تاریخ ۱۲۸۰ شمسی تابعیت خارجی تحصیل كرده باشد تابعیت خارجی او كان لم یكن بوده و تبعه ایران شناخته می شود و كلیه اموال غیر منقول او با نظارت دادستان محل به فروش رسیده و پس از
 
وضع مخارج فروش قیمت آن به او داده خواهد شد و به علاوه از اشتغال به وزارت و معاونت وزارت و عضویت مجالس مقننه و انجمن های ایالتی و ولایتی و شهرداری و هرگونه مشاغل دولتی محروم خواهد بود. چنانچه هیات وزیران بنا به مصالحی تابعیت خارجی او را به رسمیت بشناسد شخص مزبور می تواند   با كسب اجازه از وزارت امور خارجه به ایران آمده و برای مدتی كه وزارت خارجه مقتضی بداند   در ایران اقامت نماید.
رئیس. در كلیات اگر نظری هست بفرمایید؟ آقای لسانی بفرمایید.
لسانی. تبصره پیشنهادی برای اصلاح تبصره ماده ۹۸۸ است كه در این تبصره نوشته است  كسانی كه بر طبق این ماده مبادرت به تقاضای ترك تابعیت و قبول تابعیت خارجی ۱ می نمایند. خود ماده كه در بالا هست ببینید به چه كیفیت است و این تبصره است كه نوشته كسانی كه بر طبق آن ماده ترك تابعیت می كنند. در این ماده ترك تابعیت به شرایط ذیل است:
۱. سن به ۲۵ سال تمام رسیده باشد.
۲. هیات وزراء خروج از تابعیت آنان را اجازه بدهد.
پس معلوم می شود كه برای خروج از تابعیت تصویب هیات دولت ایران لازم است چنین شخصی كه با تصویب هیات دولت از تابعیت ایران خارج شده اگر خواست بیاید به ایران طبق تبصره سابق برای هر مرتبه اجازه هیات وزیران لازم بود آن هم برای یك دفعه و مدت معین حالا آقایان در این اصلاحی كه كرده اند تصویب هیات دولت را برداشته اند   مدت را هم برداشته اند   این طور نوشته اند  :
 
 چنانچه هیات وزیران بنا به مصالحی تابعیت خارجی او را به رسمیت بشناسد شخص مزبور می تواند با كسب اجازه از وزارت امور خارجه به ایران آمده و برای مدتی كه وزارت خارجه مقتضی بداند در ایران اقامت نماید.!
تصویب هیات وزیران را برداشته اند و مدت را هم برداشته اند  . مسعودی- اشتباه فرموده اند   ماده پایین را فرمودید عرض كردم كه ماده به این كیفیت اصلاح شده است در این تبصره تناقض شدیدی وجود دارد در بالا نوشته اند   كه هر تبعه ایرانی كه طبق این ماده از تابعیت ایران خارج شود و در آخر نوشته اند   كه چنانچه هیات وزیران بنا به مصلحتی تابعیت خارجی را به رسمیت بشناسد پس معلوم می شود این شامل اشخاصی است كه ترك تابعیت كرده اند و هیات وزیران خروج آنها را از تابعیت ایران تصویب نكرده است. رفع این تناقض را به چه نحو می خواهید انجام  دهید و به علاوه هر روز ما می گوییم اتباع ایرانی كه در عراق هستند و صحبت می شود دویست و هفتاد و چهار هزار یا دویست و هفتاد و پنج هزار نفر هستند گفته می شود در حدود دویست هزار نفر یا كمتر از تابعیت ایران خارج شده اند   و یا هر روز عصبانی هستیم چرا ایرانیانی كه به آمریكا می روند برای تحصیل یا به عناوین دیگر ترك تابعیت می كنند وقتی كه دولت ایران یعنی هیات وزیران تصویب نكرد خروج او را از تابعیت، او تبعه ایران محسوب می شود و دیگر این قیود و این حرف ها را لازم ندارد او تبعه ایران محسوب می شود و بایستی دولت ایران او را تبعه ایران بداند  . مثلا در عراقی كه می گویند ۲۷۵ هزار نفر ایرانی ساكن است بنده تحقیق كردم در تمام این مدت یعنی بعد از حوادث شهریور ماه فقط یك نفر در سال ۱۳۲۵ ترك تابعیت كرده و طبق تشریفات قانونی دولت موافقت كرده است والا هیچ اثری از ترك تابعیت آن ۲۷۵ هزار نفر وجود ندارد اگر رفته باشند خودشان بنا به مصلحتی كه چون خانه نداشتند و خانه می خواستند و یا دكان نداشتند و دكا می خواستند تابعیت دولت عراق را قبول كردند یا در آمریكا تابعیت دولت آمریكا را قبول كرده اند دولت ایران كه آنها را تابع عراق نمی شناسد. دولت ایران آنان را تابع ایران می شناسد و اصولا وزارت خارجه چه شان نزول خاصی برای این قانون در نظر گرفته كه موجب شده است كه به این كیفیت این لایحه را تنظیم كند در ذیل تبصره اول می گوید:
  هرگاه در اتیه بخواهد به طور موقت یا دائم به ایران بیاید اجازه مخصوص وزارت امور خارجه را باید تحصیل بنمایند.
به عقیده بنده اشكال ندارد اگر كسی كه طبق مقررات قانون ترك تابعیت كرده باشد اما قسمت اصلاحی ماده ۹۸۹ در آخرش می گوید:
  چنانچه هیات و زیران بنا به مصالحی ۲ تابعیت خارجی او را به رسمیت بشناسد. اول بایستی هیات دولت خروج او را از تابعیت ایران قبول بكند وقتی قبول كردند آن وقت باید اجازه اش را دولت ایران بدهد اما چطور می آی ید تنها كسی كه پنج سال یا ده سال پیش ترك تابعیت كرده است برخلاف این قانون حتما حالا شما می آیید و  میگویید كه خروج او را از تابعیت به رسمیت بشناسیم و آن وقت برای هر مدتی كه مقتضی دانستیم اجازه اقامت بدهیم به عقیده بنده این صحیح نیست وزارت امور خارجه بایستی این مطلب را قدری روشن بكنند كه موضوع چیست و نسبت به اتباع ایرانی كه در خارج هستند واقعا آیا آرشیوی ندارند؟ فهرستی ندارند؟ و چه اشخاصی ترك تابعیت كرده اند این را كه می تواتید تعیین كنید این صریح ماده ۹۸۸ است كه بایستی خروج از تابعیت به تصویب هیات دولت باشد این را كه می توانید تعیین بكنید هر تذكره ای كه برای ایرانی 
داده اند و خارج شده است و در مقابل آن تصویب نامه ای در هیات دولت برای ترك تابعیت او نیست تبعه ایران محسوب می شود و دیگر با این كیفیت این اصلاحات به نظر بنده لازم نبوده است و اینها تبعه ایران محسوب می شوند و اگر رفته اند   آنجا و خواسته اند   سوءاستفاده ای بكنند و یا از مزایای آن كشوری كه اقامت می كنند استفاده بكنند یك تابعیتى قبول كرده اند به عقیده من این تابعیت صحیح نیست و تابع ایران محسوب می شوند.
رئیس. آقای معاون وزارت امور خارجه بفرمایید.
 معاون وزارت امور خارجه آقای مشفق كاظمی. می خو استم قبلا به استحضار آقایان نمایندگان محترم مجلس سنا برسانم كه اگر خاطر آقایان باشد این قانون و این اصلاحی را كه ما پیشنهاد كردیم و امروز مطرح است بیشتر از طرف بعضی از آقایان و همكاران خود آقایان بوده است یعنی جناب آقای مطیع الدوله حجازی مدتی است كه درباره این موضوع صحبت كرده اند و البته ملاحظه فرموده اند و بالاخره یك طرحی را دادند بعد هم دریكی از جلسات مجلس سنا بنده به عرض آقایان محترم رساند  م كه دولت هم خودش متوجه است و بعضی مراجعات می شود و ما داریم یك طرحی تهیه می كنیم و این طرح هم تهیه شده است و به نظر بنده جنای آقای لسانی یك اندازه ای توجه نفرمودند، این دوتا اصلاح است یعنی دو ماده است البته اشخاصی هستند می آیند به طور عادی تقاضای خروج از تابعیت می كنند این دیگر یك تشریفات خیلی مفصلی دارد و بایستی موافقت بشود و در مرحله آخر هیات دولت با خروج تابعیت آنها مو افقت می كند البته در این صورت یك سند ترك تابعیت می گیرد و به تابعیت یك مملكتی هم قطعأ وارد شده است و گذرنامه ای هم كه از ایران می گیرد دیگر مال آن مملكت است و از تابعیت خارج می شود. برای چنین آدمی یك اصلاحی كردیم. اما یك كسانی هم هستند كه یا می روند به خارج یا فعلا مقیم یك مملكتی هستند و از تابعیت ما عملا خارج نمی شوند ملاحظه بفرمایید ما قبول نداریم همان را كه دوبل ناسیونالیزه می گویند از نظر قانون ما آنها را خارجی نمی شناسیم یعنی هر وقت آن شخص بخواهد به ایران بیاید باید با گذرنامه ایرانی بیاید و این هم به كشورش آمده است و حالا بعضی از ممالك یك تسهیلاتی می كنند یعنی اغماض می كنند در این نوع ۳ مواقع برای هر دوی این طبقات بایستی در نظر گرفت كه یك مواردی هست كه پیش آمدهایی می شود از لحاظ بشری و منافع مملكت صلاح آنها این است كه بیایند به ایران در قانون گذشته كسی كه ترك تابعیت رسمی می كرد یا تشریفاتش را انجام  می داد فقط یك دفعه حق داشت به ایران برگردد و آن هم با نظر هیات وزیران و حالا هم این یك نكته ای است كه بنده عرض می كنم برای استحضار آقایان قسمت گذرنامه و قسمت ترك تابعیت كه هنوز طبق قانون با هیات دولت است خوب در یك زمانی كه دولت خیلی گرفتاری دارد و كار دارد هر روز بخواهد هیات دولت بنشیند اغلب آقایان خودشان یا رئیس دولت بوده اند  یا عضو دولت بوده اند   می دانند كه هیات دولت این قدر وقت ندارد كه هر روز بنشیند و رسیدگی كند كه فلان مسلمان یا فلان كلیمی می خواهد برود یا دیگری می خواهد بیاید این است كه در قسمت گذرنامه اخیرأ یك كارهایی كردیم و اینكه اینجا اصلاح شده كه به جای هیات وزیران، وزارت امور خارجه رسیدگی بكند مقصود این است كه قدری در این كار تسهیل بشود مقصود این است كه هر دو طبقه گاهی پیش می آید كه احتیاج دارند بیایند به ایران اقوامی دارند و یك كارهایی دارند از این لحاظ این تسهیلات را قائل شدیم. این بود كه خواستم عرض كنم این دو اصلاح قدری با هم فرق دارد در اصلاح اولی سابق فقط یك دفعه می توانست بیاید حالا نوشته شده است كه هرگاه در آینده بخواهند به طور موقت و یا دائم به ایران بیایند اجاه وزارت امور خارجه را باید كسب نمایند البته در قسمت همان ایرانیانی است كه فرض بفرمایید در عراق مجبور شده اند كه تقاضای تابعیت بكنند و البته ما خودمان خیلی خوشوقت هستیم همان طور كه حضرتعالیی فرمودید عده زیادی هستند، كه خارج نمی شوند چه بهتر از این ما كه مخالف نیستیم ولی یك عده ای یا به واسطه اقوامشان یا گرفتاری های دیگرشان اجبار پیدا كرده اند كه به صورت منظم از تابعیت ایران خارج شوند معهذا اقوامی دارند گاهی می خواهند ۴ بیایند و برای اینها این ترتیب را پیشنهاد كردیم اما قسمت دوم را اگر ملاحظه بفرمایید می گوید هر تبعه ایرانی كه بدون رعایت مقررات قانونی بعد از ۱۲۸۰ شمسی تابعیت خارجی تحصیل كرده باشند تابعیت خارجی او كان لم یكن بوده و تبعه ایران شناخته می شود و كلیه اموال غیر منقول او با نظارت دادستان محل به فروش رسیده و پس از وضع مخارج فروش قیمت آن به او داده خواهد شد و بعلاوه از اشتغال به وزارت و معاونت وزارت و عضویت مجالس مقننه و انجمن های ایالتی و ولایتی و شهرداری و هرگونه مشاغل دولتی محروم خواهد بود. دیگر از این مجازات بالاتر كه نمی شده و ضمنا این را خود آقایان هم پیشنهاد كردند یك چیزی نیست كه دولت ابتكاری آورده باشد ولی چنآنكه هیات وزیران آقایان هم مراجعه فرمودند و از جاهای دیگر هم ما تحقیق كردیم دیدیم سایر ممالك مثل فرانسه و غیره این كار را می كنند و مفید می دانند برای اینكه این یك قدری دوبل ناسیونالیته می شود از لحاظ وضع مملكتی و مقتضیات و مصالح یا اینكه آن شخص ارتباطی داشته باشد برای او نوشته ایم چنانچه هیات وزیران بنا به مصالحی تابعیت خارجی او را به رسمیت بشناسد و قبول كند كه این امر كافی شده است و می تواند با كسب اجازه از وزارت امور خارجه به ایران آمده و برای مدتی كه وزارت خارجه مقتضی بداند در ایران اقامت نماید بنده تناقض در این كار نمی بینیم البته در این ماده نوشته است كه با تصویب وزارت امور خارجه و این كار هیات وزیران را آسان می كند كه هر روز مجبور نباشند بنشینند و تصویب بكنند كه فلان آدم به ایران برگردد و بنابراین ما بایستی با این امر موافقت بكنیم. لسانی- ترك تابعیت او را كه تصویب نكرده اید او ایرانی است و به ایران بر می گردد . آخر عرض كردم به طور كلی این هست كه اگر یك ایرانی كه در خارج باشد اگر بدون رعایت مقررات خارج از تابعیت ما شده باشد كه او خارجی نیست ایرانی است و هر وقت بخواهد به ایران می آید و ظاهرا باید با گذرنامه ایرانی بیاید ولی عرض كردم كه چنانچه به مصالح و این در موارد خیلی خاصی است و مراجعه شده اشخاص هستند رفته اند   آنجا حالا در آمریكا هستند زن گرفته اند زندگی دارند، كار دارند فعلا آمریكایی شده اند اگر ما اصرار بكنیم با گذرنامه ایرانی بیایند نمی تواند با گذرنامه ایرانی مراجعت كند ولی برای اینكه در اینجا خانواده  دارد اقوامی دارد و یك دلایلی است كه می آید به اینجا و شاید در اینجا تغییر تابعیت بدهد این تشویقی هم هست برای اینكه قانون سابق كه به عقیده بنده خوب قانونی هم بود برای مدتی خیلی هم شدید بود یعنی اگر كسی مدتی ترك تابعیت می كرد باید اموالش را بفروشد حالا شاید همان شخص می خواهد دو مرتبه برگردد رفته است ده سال در آمریكا و فرانسه و آلمان و عراق ماند ه است و حالا می خواهد برگردد یا برای یك مدت خیلی موقت بیاید به ایران چه بسا كه ممكن است اوضاع ما را ببیند و اصلاحات مملكت را ببیند و اصلا بر نگردد و در همین جا بماند   نبیل سمیعی- چه لزومی دارد كه بیاید  البته یك مواردی هست كه پیش می آید ممكن است در اینجا می خواهد مادرش را ببیند آقایان اطلاع دارند كه چقدر اشخاصی هستند از جوانها و افراد دیگر كه رفته اند و خانواده  شان در اینجا است و مایلند كه برگردند. نبیل سمیعی- می آید اینجا و وقتی كه از اینجا خوشش آمد وزیر می شود و جای شما را می گیرد خیر سوء تفاهم نشود اگر ملاحظه فرموده باشید ما این قسمت ها را مخصوصا پس از مجازات گذاشته ایم برای اینكه اگر یك چنین ایرانی كه ترك تابعیت كرده و ما او را خارجی شناختیم دو مرتبه ایرانی بشود زودتر از ۵ سال نمی تواند و به آسانی نمی تواند وزیر و وكیل بشود خاطر آقا جمعى باشد.
 رئیس. آقای شمس ملك آرا بفرمایند.
شمس ملك آرا. موضوع تابعیت و ترك تابعیت به نظر بنده مساله بسیار مهم و بغرنجی است. جناب آقای دكتر متین دفتری در این باب می توانند خوب اظهار نظر نمایند اگر یك قانون تابعیتى بود كه تمام ممالك یكسات قبول می كردند البته این اشكالات پیش نمی آمد. عیب كار در اینجا است كه هر مملكتی یك قانون تابعیت اختصاصی برای خودش قبول كرده است نتیجه این می شود كه ایرانی می رود فرض بفرمایید به آمریكا یا نقاط دیگر یك مدتی می ماند   خوب از آب و هوای آنجا خوشش می آید میل دارد برود تابع آمریكا بشود و خیلی هم احساسات وطن پرستى كه در ما هست در آنها نیست و می گویند كه باید در دنیا خوش گذراند حالا ایران باشد یا آمریكا برای ما تفاوتی ندارد اما ما عقیده مند هستیم كه ایرانی ها می بایستی كه هرجا هستند به فكر ایران باشند و اگر می روند كه تحصیل بكنند باید حتما برگردند به ایران برای اینكه خدمت به این آب و خاك بكنند باید جلوگیری از این كار كرد بنده اطلاع د ارم كه جمعی از اینها می روند فرض بفرمایید به عنوان تحصیل با پول دولت و در آنجا یك خانم زیبایی هم می گیرند و یك مدتی در آنجا می مانند و بعد هم تابعیت آمریكا را قبول می كنند به نظر بنده بایستی كه دولت و وزارت امور خارجه در این باب مذاكره ای با سایر دول بكنند یك قانون متحدالشكلی كه برای تمام دول باشد كه نمی شود وضع بكنند گمان نمی كنم كه این امر امكان داشته باشد حالا راجع به این موضوع ترك تابعیت باید عرض كنم كه باید در این نقاطی كه احتمال این می رود و تصور این می رود كه ایرانی ها می روند در آنجا برای خوشگذرانی یا جلب نفعشان ترك تابعیت می كنند به نظر بنده باید با آن كشورها داخل مذاكره بشوند یك شرایطی را با دوستی و روابط حسنه كه بین ما و آنها هست قائل بشوند كه فلان آدم كه محصل است و می رود مثلأ به آمریكا یا آلمان بعد از پایان تحصیلش برگردد و نرود به مقامات رسمی آمریكا بگوید كه من می خواهم تابع آمریكا بشوم آنها هم بگویند خیلی خوب شما ۵ سال اینجا هستید و می توانید و قبول كردیم. اما باید یك قواعدی قبول كرد یك مقرراتی قبول كرد كه دولت آمریكا با دوستی كه با ما دارد باید از دولت ایران موافقت بخواهد كه آیا موافقت می كنید یا نه باید آقای مشفق كاظمی در این باب توضیحی به ما بفرمایند كه آیا موافقت وزارت امور خارجه را تحصیل می كنند؟ معاون وزارت امور خارجه- نه قربان توضیح عرض می كنم آنها مطابق قانون تابعیت آمریكا می بینند و تطبیق می كنند و قبول می كنند اما آخر با ما هم رابطه حسنه ای دارند باید رعایت كنند فرض بفرمایید كه شخصی خیانتی كرده نظائرش را داریم خائن مملكت است می رود آمریكا چند سال می ماند و تابع آمریكا می شود آنجا خیلی هم محترم است زندگیش را خوش می گذراند و از هر حیث مرفه هم هست.
آیا در چنین مواردی دولت آمریكا و یا هر دولتی كه با ما رابطه حسنه دارد به دولت ایران مراجعه می كند؟ آیا مقرراتی داریم كه رضایت دولت ایران را هم حاصل كنند برای ترك تابعیت یا نه؟ به نظر من این مساله بسیار مهم است این را وزارت خارجه باید با تذكرات دیپلماسی این دول را متوجه كنند اول با دولت آمریكا داخل مذاكره بشوند بعد با دول دیگر چون چندین هزار نفر ایرانی در آمریكا است و هر روز هم می روند به عنوان تفریح یا گردش یا تحصیل یا مطالعه به هر عنوانی می روند و از آب و هوا و سوسیته و وضعیت اجتماعی آنجا خوششان می آید و دلشان می خواهد آنجا بمانند این را باید به نظر من در مذاكرات با دولت آمریكا كه با ما دوست است و روابط دوستانه و حسنه با ما دارد و ما از دوستی آنها واقعأ نهایت تشكر را داریم مذاكره كرد كاری كرد كه اتباع ما وقتی آنجا می روند خودسرانه نگویند كه ما می خواهیم تابع آمریكا بشویم و شما هم قبول كنید یك راهی برای این كار پیدا كنید یعنی لااقل به دولت ایران مراجعه كنند و نظر دولت ایران را بخواهند اگر دولت ایران قبول كرد موافقت كرد چیزی است. ما هنوز مقرراتی برای این كار نداریم نمی دانم داریم یا نه نداریم  مشفق كاظمی- نداریم توضیح عرض می كنم به نظر من برای جلوگیری از این زیاده روی بعضی از جوانان و از آن اشخاص آزادی طلب و خوشگذران كه هرچه دلشان خواست بكنند راهی پیدا كرد آنها كه تحصیلاتشان تمام شد برگردند به وطن اصلی خودشان. خوش نگذرانند تحصیلاتی كه می كنند به درد مملكت بخورد منافع كه تحصیل می كنند اینجا مصرف كنند برای اینكاریك ترتیبی بدهید كه لازم باشد در ترك تابعیت از وزارت امور خارجه تحصیل اجازه و موافقت كنند به نظر من تا آنجا كه من اطلاع دارم كسی كه می خواهد تابع دولت آمریكا بشود باید ۵ سال مقیم آنجا باشد اینها می روند و چند سال می مانند بعد می گویند خوب ۵ سال ماندیم می خواهیم تابع شما بشویم نه اجازه و نه موافقت وزارت امور خارجه را می خواهد بنده دیدم كه این وضع خوبی نیست چه در خارج چه در اینجا و چه در ولایات بودم و دیدم كه مبتلا به ما بود این بود كه خواستم ببینم آیا وزارت امور خارجه توضیحاتی دارد بدهد كه برای اتیه چه فكری می خواهد بكند برای جلوگیری از این سیل محصلین یا مهاجرینی كه پا می شوند و می روند چون پول زیادی دارند فرض بفرمایید خیال می كنند كه اگر اینجا باشد پولش را از دستش می گیرند می رود و ترك تابعیت می كند پولش آنجا است خرج می كند به نظر من یك چیز بدی است و یك فسادی است در جامعه اگر ممكن بود وزارت امور خارجه با تذكرات سیاسی با این دول در این باب یك مقرراتی قائل بشود و بتوانیم  جلوگیری كنیم ۵ خیلی به نفع مملكت است. رئیس. آقای جمالی امامی بفرمایید.
 
جمال امامی. مثل تمام امور اصولی ما در اینجا می خواهیم قضایا را همین قدر در مرحله حرف حل بكنیم. این امور را آقا نه با قانون می شود حل كرد نه با حرف. تا شما در افراد ملت غرور ملی و تعصب ملیت ایجاد نكنید اینها فایده ندارد شمس ملك آرا- فرض محالی است آقا چون اول آقا در افراد باید مناعت شخصی ایجاد كرد تا كار ركیك نكنند شمس ملك آرا- اینها موعظه است جز با موعظه چاره ای ندارید با قانون چه عرض كنم دكتر صدیق- با تربیت تربیت هم موعظه است دكتر صدیق - تربیت موعظه نیست عمل است وقتی می روید درس می دهید چكار می كنید؟ موعظه می كنید عرض می كنم تا شما در مملكت خودتان محیطی ایجاد نكنید كه ایرانی در آن رفاه داشته باشد و به آن ببالد ۶ راهی ندارید چاره ندارید چرا می روند ترك تابعیت می كنند خیال می كنید كه از وطن صرف نظر كردن، از عائله، از زندگی، از گذشته و آینده اش صرف نظر كردن كار آسانی است؟ كار بسیار سختی است كار مشكلی است برای اینكه در اینجا رفاه ندارد. تأمین ندارد. معیشت ندارد. كار ندارد. محیط متناسب با زندگی ندارد. آن روزی كه شما این محیط را كردید یقینأ نخواهند رفت دكتر صدیق- خودشان باید درست كنند خودشان توانایی ندارند شمس ملك آرا- مجوزی طرح كنید مجوزی نیست اگر می خواهید حل كنید، حل نشدنی نیست اما این مجوز این نیست بنده ایراد دارم به این قانون چند روز قبل كاغذهای زیادی از ایرانی هایی كه ترك تابعیت كرده اند به من رسیده چه از آمریكا چه از آلمان اینها جوان  بودند اینجا وضعیت مناسب نداشتند وضعیتشان مختل بود رفتند آنجا محیط متناسبى پیدا كردند ماندند حالا سنی از آنها گذشته حب وطن پیدا می كنند دلشان می خواهد كه به وطن برگردند هوی و هوسشان ریخته می خواهند بیایند در وطن خود زندگی كنند بگذراید بیایند اگر می خواهید دوباره تابعیت ایران را قبول كنند تسهیلات بیشتری قائل شوید ولی تا وقتی كه تابعیت خارجی دارند دیگر این مواد لازم ندارد به عنوان یك خارجی او را تلقی بكنید از تمام حقوق ملی این باید صرف نظر بكند وقتی كسی ایرانی نیست هیچ كدام از حقوق ملی ایران را ندارد وقتی كه تابعیت ما را ترك كرده به عنوان یك خارجی باید تلقی بشود با همان حقوق خارجی. اگر شما به یك نفر خارجی اجازه می دهید بیاید ایران با حقوق ملی و به او هم اجازه بدهید ولی دیگر از مزایا و حقوق ملی نباید استفاده كند و بهره مند شود. شما اینجا نوشتید كه از مقام وزارت و معاونت باید صرف نظر كند حق رأی دادن هم ندارد حقی كه ایرانی ها دارند آنها نباید داشته باشند حقوق خارجی را دارند این ماده را من موافق نیستم گمان می كنم نظر آقایان هم این طور باشد آخر منطقی نیست اگر خارجی شد بیاید حقوق ملی داشته باشد چون كار غلطی كرده ایرانی باید بر خارجی مزیت داشته باشد دكتر كاظمی- دولت ایران او را ایرانی می شناسد عجب شوخی می كنید مسخره می كنید او خودش را ایرانی نمی شناسد هر وقت ترك تابعیت كرده و به تبعیت ایرانی درآمد ایرانی است این درست نیست كه ترك تابعیت كرده پاسپورت خارجی گرفته شما چه بشناسید چه نشاسید او تابع ایران نیست ایرانی هست و ترك تابعیت كرده آیا ترك تابعیتش را قبول دارید یا نه؟  دكتر كاظمی- دوبل ناسیونالیته هست آخر ناسیونالیته هم دوبل می شود آن وقت می شود بین اسی می توانیم  قبول كنیم؟ ممكن است دوبل مادر داشته باشیم؟ دو تا مادر داشته باشیم این ممكن است؟ این مسخره است آقا با الفاظ كه نباید خودمان را گول بزنیم از این گذشته مگر شما در ایران یك نفر خارجی می خواهد ترك تابعیت كند از مملكت اوریژینالش می پرسید كه این حق دارد یا خیر؟  معاون وزارت خارجه- نه همه جا، بعضی جاها خوب آنها هم نمی پرسند اینكه آقای شهاب الدوله فرمودند از آنها بپرسید ما خودمان نمی پرسیم به چه دلیل از آنها بپرسیم مگر در مواردی آن وقت كه شما محصل می فرستید حقوق به محصل می دهید نباید قرارداد با آن دولت ببندید با مملكتی كه محصل آنجا تحصیل می كند كه آن محصل مكلف باشد برگردد چون حقوقش را ملت ایران می پردازد ولی افرادی كه به میل خودشان می روند نمی توانند كار كنند ولی راهی باز كنید روزی كه متنبه شدند برگردند این اشكالات را برایشان قائل نشوید این ماده را هم عمومیت بدهید وقتی از تابعیت ایرانی خارج شدند از حقوق و مزایای ایرانیت نمی توانند بهره مند بشود نه اینكه استثناء قائل بشوید كه وزیر نمی تواند   بشود بلكه از هیچ یك از حقوق ملی نمی تواند بهره مند شود.
رئیس. آقای آموزگار بفرمایید.
آموزگار. این لایحه وقتی كه آمد به كمیسیون دادگستری جناب آقای لسانی آنجا بودید؟ لسانی- نه قربان نبودم در قسمت ماده ۹۸۹ كه به نظر آقای لسانی این طور آمد تناقضی دارد یك عبارتی آنجا داشت كه همان كلمه موقت و دائم در قسمت ماده بعد هم ذكر شده قبل از آنكه راجع به آن اصلاح خدمتتان  عرایضی بكنم یك نكته را توجه می دهم به آقایان و آن این است كه اولا تابعیت در دنیا و در قوانین بین اسی متفق علیه همه نیست یعنی همه قبول نكرده اند كه تكلیف تابعیت در دنیا چطور باید باشد. اولأ یك تابعیت هست كه اسمش تابعیت مرائی است یعنی اگر یك بچه ای در كشتى انگلیسی یا كشتى آمریكایی متولد شد روی اصل خاك، و مال تبعه انگلیس یا آمریكا شناخته می شود تا هجده سال. سر هیجده سالگی اگر دلش خواست از تبعیت انگلیس یا آمریكا خارج می شود اگر دلش نخواست به تبعیت ادامه می دهد آن وقت رسمی می شود یعنى از حال مرائی بیرون می آید. یك تابعیت دیگر تبعیت قطعی است كه شناسنامه مملكتی را می گیرد كه تبعیت آنجا را دارد و به طور قطعی تابع آن مملكت است. یك تبعه دیگر هم هست كه آقای دكتر كاظمی فرمودند و متأسفانه آقای جمال امامی قبول نكردند ذوتابعتین است در دنیا الان عده زیادی از مردم هستند كه دارای دو تابعیت می باشند. یعنى چه؟ یعنى ممالكی كه آن اشخاص در آنجا اقامت دارند طبق قوانین آن مملكت كه در آن توقف دارند یا از نظر مدت اقامت یا از نظر زن گرفتن یا از نظر مقررات دیگر تبعه آنجا شناخته می شوند خواه ناخواه شناخته می شوند یعنى اگر شناخته بشود و شخص بگوید قبول ندارم بیرونش می كنند چون آنجا مجبور است بماند   تجارت بكند خرید و فروش بكند و زمین بخرد و خانه بخرد در آمریكا و عراق این نكته را به طور دقیق بنده مطالعه كردم تحقیق كردم اغلب حمله به محصلین می كنند كه در آنجا اگر ۵ سال ماندند تبعه آمریكا می شوند هیچ چنین چیزی نیست اگر كسی در آمریكا باشد مادام كه گذرنامه تحصیلی دارد باید ماه به ماه آن رئیس سرپرستی هر دانشكده گزارش بدهد به آن قسمت اداره مهاجرت كه این شخص مشغول تحصیل است البته اگر حقه بازی بشود و دروغ بنویسند من وارد بحث نمی شوم ولی معمول این است كه مدرسه می نویسد كه حسن در آنجا مشغول تحصیل است و در چه رشته تحصیل می كند اگر دو ماه یا سه ماه این خبر نرسیده به اداره مهاجرت بخشنامه صادر می كند و آن شخص را پیدا می كند و تحت الحفظ از آمریكا بیرون می كنند. آمدیم تحصیلاتش تمام شد این شخص اگر بخواهد در آمریكا بماند طبیب باشد یا مهندس باشد یك اسناد باشد كسی باشد كه بتواند   درس بدهد چون آمریكا فوق العاده احتیاج به این قبیل اشخاص یعنى هم طبیب هم مهندس و هم به معلم دارد اگر كسی از این اشخاص دلش خواست در آمریكا بماند به او می گویند چون ویزای تحصیلی داشتی باید از مملكت آمریكا خارج شوی بروی به آمریكای جنوبی یا به كانادا از این خاك خارج شوی و بعد برگردی و آن وقت حق داشته باشی كه ما به تو اجازه بدهیم كه معلم یا طبیب بشوی یا مهندس بشوی بنابراین حتی در آن موارد هم كه احتیاج فوق العاده دارند شرط خروج هست چرا؟ برای اینكه گذرنامه اش تحصیلی بوده و محصل پس از تحصیل حق اقامت در آمریكا را ندارد وقتی رفت و برگشت ویزای تحصیلی اش از بین می رود و آن شخص می شود سیتیزن آن هم كسی كه بالقوه تبعه می شود نه اینكه از همان روز تبعه باشد درس را می دهد یا مهندس هم هست طبابت می كند اما تبعه نیست وقتی ۵ سال تمام ماند   و جرم و گناه یا تخلفی مرتكب نشد آن وقت بعد از ۵ سال به او حق می دهند كه تبعه بشود تازه چون متولد آمریكا نیست از یك حقوقی محروم است مثلأ تا وقتی كه زنده است رئیس جمهوری نمی تواند   بشود برای اینكه در خاك آمریكا متولد نشده اما در عراق و ممالك مشابه دیگر، آقایان در عراق به قدری كه ایرانی ها علاقه به ایران دارند و تشنه هستند كه بیایند به ایران بچه هایشان در آنجا طوری در مدارس ایرانی درس می خوانند كه بنده دلم می خواهد كه آقایان بروند و ببینند كه احساسات آن بچه های ایرانی نسبت به شاه و مملكت چه هست اشكال چیست؟
دولت عراق زمین دارد می خواهد مملكت خودش را آباد كند پول هم گیرش آمده زمین هم فراوان دارد اعلات كرده كه آقا من زمین می دهم بیای ید خانه بسازید از كوفه تا نجف آقایان تشریف برده اند   دیده اند   زمین زیاد آب فراوان است آن وقت به ایرانی ها عراق زمین نمی دهد و می گوید چون شما در خوزستان به اتباع عراق زمین نمی دهید ما هم اینجا به شما زمین نمی دهیم ایرانی ها مجبور بودند برای اینكه به آنها زمین بدهند و خانه درست بكنند بروند تابعیت آنجا را قبول كنند یعنى قبول تبعیت عراق ترك تابعیت ایران نیست اینها هر وقت به ایران آمدند تبعه ایران هستند در این موضوع هیچ تردیدی نكنید ولی این قانون را چرا اصلاح كردند آقای مطیعى الدوله حجازی و دو سه نفر دیگر از كسانی كه یا به آمریكا رفته اند و یا اطلاعاتی كسب كرده اند چنین اقدامی كرده اند این حقیقت را بنده نباید عرض كنم حقأ یا آقای مخبر و یا آقایان معاون وزارت خارجه باید بگویند ولی بنده با اجازه ایشان می گویم اولأ در آمریكا ایرانی های مسلمان تبعه آمریكا حتى الا مكان نشده اند   و نمی شوند یك عده آشوری ارمنى و كلداتی از ۵۰ سال پیش ۴۰ سال پیش رفته اند   آنجا و تبعه شده اند   از نظر اینكه تناسب مذمبى بوده تجارت كرده اند سرمایه دار شده اند   میلیونر شده اند  یك عده هم مسلمان بودند كه مهندس یا طبیب یا معلم بودند آنها ترك تابعیت ایران را نكرده اند و تبعه آنجا نشده اند   مگر آنهایی كه مطابق قانون قبل از اصلاح دولت ایران ترك تابعیتش را قبول كرده باشد والا هركدام كه ترك تابعیتش را دولت ایران قبول نكرده حالا هم تبعه ایران شناخته می شود و ذوتابعتین است و در تمام دنیا این امر مورد قبول است حالا این ایرانی ها در آمریكا یا جای دیگر هستند راستش و خلاصه اش این است كه پول د ارند قانون جلب سرمایه خارجی تصویب شده و گفتیم كه این سرمایه ها به ایران بیاید و اینجا به مصرف برسد اینها حاضر شده اند   كه پول هایشان را بیاورند اینجا و آنچه كه بنده استنباط كرده ام روی توضیحی كه آقای وزیر خارجه در كمیسیون دادند اینها یك اجبارهایی دارند از نظر قانون تابعیتى كه در آمریكا هست یعنى چه؟ اموال د ارند پول د ارند در بانك ها به آنها نمیتوانند بگویند كه ما تبعه شما نیستیم و می خواهیم پا شویم برویم به ایران و همه چیزمان را ببریم به ایران برای اینكه در آنجا مطابق قانون آنجا استفاده از تبعیت آمریكا كرده اند و میلیونر شده اند دولت ایران صلاح دانست كه دو تا اصلاح جزئی در این دو ماده بكند در اصلاح اولی همان طور كه آقای معاون وزارت خارجه توضیح فرمودند مقصودشان این است كه تصویب نامه هیات دولت همیشه اسباب زحمت و گرفتاری است آن را موقوف كنند و تبدیل كنند به اجازه وزارت خارجه. دوم مدتی در آن ماده بود كه اگر لازم باشد می خوانم. آن مدت را هم حذف كردند گفتند اگر كسی رفت و تبعه خارجه شد ما او را به تبعیت خارجی نمی شناسیم خارجش هم نمی كنیم اموالش را هم دادستان باید قیمت بكند و پولش را به او بدهند اما اگر چنانچه این شخص آمد در اتیه و خواست در ایران این كلمه را خواهش می كنم توجه بكنید به طور موقت یا دائم اقامت كند وزارت خارجه به او اجازه بدهد به طور موقت كه اشكال ندارد به طور دائم هم می تواند   بیاید چرا؟ برای اینكه ما می گوییم تبعه ایران است ما قبول نداریم كه او رفته تبعه آمریكا شده اموالش را هم ممكن است بگیرند ولی تبعه ایران است بسا می شود كه اموال او را هم گرفته باشند در این صورت اگر اجازه دادند به طور دائم بیاید، باید اموالش را برگردانند بیاید و بماند   و تابعیت ایران را قبول كند و ادامه بدهد و قطعی نظر از خارج بكند برای همین كلمه موقت و دائم در ماده دوم بود كه از آقای مشفق كاظمی پرسیدیم كه آقا این دائم برای كسی كه هیات وزیران و وزارت خارجه تصویب كرده است تابعیت خارجی اش اینجا خواهش می كنم آقای لسانی توجه بفرمایند چون به نظرشان تناقض آمده چنانچه هیات وزیران بنا به مصالح تابعیت خارجی او را به رسمیت نشناسد شخص مزبور می تواند   با كسب اجازه وزارت خارجه به ایران آمده و برای مدتی كه وزارت خارجه مقتضی بداند   در ایران اقامت كند. در آن لایحه چه بود،  موقت یا دائم. بود ما گفتیم كه اگر یك كسی را رسما گفتیم كه تبعه خارجه است مصلحت هم بوده در این صورت اقامت دائمی شان در ایران خوب نیست زنندگی دارد كه به یك شخصی تبعه خارجه است گفته شود كه تو می توانی دائم اقامت بكنی چه بهتر است كه كلمه موقت یا دائم را حذف بكنیم و بگوییم كه برای مدتی كه وزارت خارجه مقتضی بداند آن هم فلسفه اش چیست؟ باید عرض كنم كه اشخاصی كه سرمایه در خارج دارند و هنوز ترك تابعیت ایران نكرده اند اما تابعیت خارجی د ارند بخواهند با پول و بساطشان به ایران بیایند طوری باید باشد كه در مملكتی كه اقامت دارند به عنوان تبعه ایران اجازه خروج به ایران به آنها بدهند والا پول هایشان را نمی آورند و خودشان هم نمی توانند بیایند گذرنامه شان را اگر بخواهند ویزا بكنند به عنوان تبعه آن دولت است اینجا اگر اجازه بفرمایید باید عرض كنم كه با توضیحی كه دادند به نفع مملكت هم هست كه این گونه اشخاص كه دولت ممكن است رسمیت بدهد به تبعیت خارجیشان بتوانند برای مدت موقتی، مدت معینی بیایند در ایران اقامت كنند و سرمایه شان را برگردانند به اینجا چون همان طور كه بعضی از آقایان فرمودند اغلب آنهایی كه در خارج هستند امروز احساسات موافق و مخالف را بگذراید كنار، از منطق صحبت كنید. امروز یك عده از اتباع ایران در اروپا و آمریكا واقعأ مایل شده اند  كه برگردند و دلشان می خواهد بیایند به ایران و مالشان را بیاورند تجارت بكنند كار بكنند زراعت بكنند این دو تا عبارتی كه بوده است یكی از اشكال كار در هیات وزراء بود كه تصویب باید بكنند آن را تبدیل كرده اند به وزارت امور خارجه یكی هم مدت داشت كه آن مدت را هم حذف كردند سوم اینكه كسی كه تبعه حتمی خارجی شد و دولت ایران هم قبول كرد اجازه برای مدت مقتضی . هر چه كه وزارت خارجه صلاح بداند اجازه به او۷ می دهد بیاید با این مقدمات بنده خیال می كنم آن دو ماده هم كه در خارج بوده عین همین است و تغییری نكرده فقط تغییری كه پیدا كرده این است بنابراین آقایان اگر اشكال اساسی د ارند در آن دو تبصره قانون مدنی دارند كه آن را نمی توان  تغییرش داد قانون مدنی را برایتان می خوانم فقط وزارت خارجه جانشین هیات دولت شده است و آن مدت هم از بین رفته و اقامت اشخاصی هم كه دولت اجازه می دهد به تبعیت خارجه شناخته شود ورودشان به اینجا و مدت اقامتشان به مصلحتی است كه وزارت خارجه صلاح بداند بنابراین بنده نفهمیدم كه مطابق این توضیحی كه دادم اشكال كار كجا است و ایرادش كجا است؟
رئیس. آقای دكتر كاظمی بفرمایید.
دكتر كاظمی. بعضی از آقایان تعجب فرموده اند كه چرا ممكن است یك شخص دارای دو تابعیت بشود این هیچ گونه تعجبی ندارد اصل تابعیت جزو قوانین حاكمیت هر دولتی است و این قابل بحث و موافقت نامه و قرارداد نیست چنآنكه در قانون ایران هركسی كه در ایران ولو از پدر و مادر خارجی به دنیا آمده باشد این را ایرانی می شناسیم ولی در قوانین خارج مثلأ قانون آمریكا را مثل می زنم در قانون آمریكا اگر كسی از پدر و مادر آمریكایی در خارج هم به دنیا آمده باشد آن را آمریكایی می شناسند در قانون فرانسه اگر زنی به ازدواج شخص خارجی در بیاید آن را خارجی می شناختند ولی امروز كه این قانون را به هم زده اند گفته اند كه زن فرانسوی ولو اینكه زن خارجی بشود به هیچ وجه تابعیت فرانسوی را از دست نمی دهد در صورتی كه در قانون ما به محض اینكه ایرانی یك نفر خارجی را به زوجیت انتخاب كرد آن خارجی ایرانی شناخته می شود. پس ملاحظه می فرمایند كه یك مغایرتی بین قوانین وجود دارد و هیچ موجب این نیست یك نفر ایرانی را كه به موجب قوانین ایران طبق اصل حاكمیت دولت ایران، ایرانی شناخته می شود بگوییم چون آمریكا به این پاسپورت آمریكایی داده ما آن را ایرانی نمی شناسیم و این به هیچ وجه صحیح نیست پس دو تابعیت به این طریق بوجود می آید كه قانون ایران یك نفر را ایرانی می شناسد ولی قانون عراق كه مثل زده اند و بسیار هم مثل صحیح  بود عده زیادی از ایرانی هستند و در مسافرت های متعددی كه به عراق كردم و مشرف شدم به عتابت عالیات دیدم ایرانی های بی شماری هستند و با من و شما هیچ فرقی ندارند از حیث فكر و حتى احساسات ولی اجبارا به تابعیت عراق درآمده اند و هیچ موقع هم دولت ایران آنها را عراقی نمی شناسد و باید به آنها مجال بدهد كه به ایران بیایند همان طور كه توجه فرمودند در مسافرت هایی كه به خارج كرده ایم و مخصوصا در آمریكا دیدیم كه عده زیادی ایرانی هستند كه میل دارند به ایران بیایند و گمان می كنم آقایان توجه فرمودند و برایشان روشن شد كه اصل این نیست چون دولت آمریكا یك نفر را آمریكایی می شناسد ما به او بگوییم كه او ایرانی نیست بالعكس باید اصرار بكنیم كه قوانین ما حتى برای خارجی ها محترم شمرده شود و اما راجع به اینكه حقوقی در ماده ۲ ۸ ذكر شده راجع به منع اشتغال به عضویت مجالس مقننه و غیره و آقای امامی فرمودند كه او را از تمام حقوق ایرانی محروم بكنیم حقوق اجتماعی كه اینجا ذكر شده اشتغال وزارت و معاونت وزارت و عضویت مجالس مقننه و انجمن های ایالتی و ولایتی و شهرداری ذكر شده فقط دو حق باقی مانده یك رأی دادن یك عضویت هیات منصفه است بنابراین اگر آقایان خیلی اصرار داشته باشد این دو حق را هم سلب كنند یعنى حق رأی دادن و عضویت هیات منصفه والا از این نظر كه بگذریم، به نظر بنده یك قانون بسیار مفیدی است آقا ترك تابعیت یك كار مشئومی است جمال امامی- موهن موهن است والا چطور ممكن است یك كسی از تمام علائق تاریخی و خانوادگی صرف نظر بكند لابدیك جهتی پیش آمده یا یك وقایعی پیش آمده كه امروز پشیمان است پس خوب است به این اشخاص اجازه بدهیم كه بیایند و برگردند در حوزه ایرانیت و به ما ملحق شوند از تجربیاتشان یا لااقل بگویم از سرمایه شان این مملكت استفاده بكند بنابراین به نظر بنده این قانون، قانون بسیار مفیدی است و با توجه بهمصالح امروز كشور تدوین شده و اگر آقایان رأی بدهند بسیار كار بجایی شده است.
رئیس. آقای مخبر.
مخبر. بنده تصور می كنم بحث كافی در این مورد شده باشد و بعد از مذاكرات مشروحی كه جناب آقای آموزگار و جناب آقای دكتر كاظمی فرمودند تصور می كنم كه جای تاریكی برای این لایحه باقی نماند  ه  جمال امامی- چرا برای بنده همه اش تاریك است  مساله روشن است و اگر اصلاحاتی آقایان در اینجا داشته باشند پیشنهاد بكنند چون الان شور اول است
 
و بنده انتظار این را داشتم كه آقایان اگر پیشنهاداتی داشته نظریاتی داشتند نظریات اصلاحی شان پیشنهاد بفرمایید و آن پیشنهاد آن و آن نظریات مورد توجه قرار بگیرد و اقدام بشود. مثلأ آقای لسانی كه مغایرتی به نظرشان می رسد خوب نظرشان را پیشنهاد بدهند كه چطور این را اصلاح كنیم كه آن تناقض از بین برود و اگر برای ایشان یك تاریكی وجود دارد یك تناقضی می بینند پیشنهاد كنند در شور دوم اصلاح بشود بنابراین به عقیده بنده مذاكرات كافی است و مسأله روشن است و آن قسمت هایی هم كه آقایان صحبت فرمودند كه این اشخاص محرومیت پیدا می كنند و می فرمایند كه آیا این محرومیت باقی می ماند  یا خیر آن محرومیت باقی است و هیچ تردیدی نیست اگر اجازه بفرمایید همان طور كه آقای دكتر كاظمی فرمودند دو مورد ممكن است اضافه شود بعضی تصور می كردند تمام اینها اعاده می شود اینها اعاده نخواهد شد مگر اینكه بخواهند اشدش بفرمایند بنابراین این لایحه طبق نظریه ای كه ۹ این چند نفر از آقایان داشتند ایجاد تسهیلات برای ایرانیانی است كه ترك تابعیت كرده اند كه بتوانند به این مملكت بیایند و خدمتی كه از دستشان می رسد، بتوانند انجام  بدهد و هیچ مخالفتی در كار نبوده است.
رئیس. آقای لسانی.
لسانی. قانونی كه دست آقایان است این لایحه نیست یك جمله در آخر تبصره ماده ۹۸۸ اضافه شده كه عرض كردم بنده با آن مخالف نیستم یك جمله یعنى اصى شده در آن جمله آخر در تبصره ۹۸۹ اضافه شده كه بكلی به عقیده بنده زائد است و درست نیست زیرا قسمت اخیر كه هر وقت خواستند به ایران بیایند می توانند به ایران بیایند در ذیل تبصره ماده ۹۸۸ هست و دیگر تكرارش لازم نیست فقط یك چیز باقی می ماند چنانچه هیات وزراء بنا به مصالح تابعیت خارجی را نشناسد بنده در اول عرض كردم و حالا هم تكرار می كنم كسی كه طبق ماده ۹۸۸ می آید و اعلام می كند كه من می خواهم ترك تابعیت بكنم و هیات وزراء با ترك تابعیتش موافقت نكردند رفت و ترك تابعیت كرد یا یكی یا ۵ تا یا ۱۰ تا بعد از ۵ سال ده سال آمد و دولت ایران تابعیت او را به رسمیت بشناسد بنده این را مخالف می دانم و فرمودند پیشنهاد، چون بر می گردد پیشنهاد بنده با اصلاح تبصره ۹۸۹ مخالفم. تبصره ۹۸۹ دارای دو جزء است و البته آن را فرمودند در خود متن قانون هست یك جزئش كه می توانند برگردند در جزء۹۸۸ است آن جزیی كه هیات دولت بتواند   بعد از اینكه رفتند انجام  داده آن را ماده ۹۸۸ به رسمیت بشناسد ترك تابعیت او را بنده مخالف هستم برای اینكه اگر این آدم می بایست ترك تابعیت بكند قبلا باید بكند راجع به آمریكا كه آقایان فرمودند بنده وقتی از سفر مراجعت كردم یك مطلبی را به مقامات مربوطه عرض كردم یك مطلب ساده ای است همان طور كه جناب آقای آموزگار توضیح دادند تا آخر مدت تحصیل تذكره تحصیلی دارند و بعد اداره مهاجرت كه یك اداره بسیار قوی است و تحت نظر وزارت خارجه نیست تحت نظر دادستان كل است كه دادستان كل وزیر عدلیه هم هست به عنوان اشتغال به كار یا معلمی یا دبیری یا اسنادی اداره مهاجریت اجازه اقامت می دهد چنانچه برگردد حرف من با مقامات مربوطه این بود كه به این آقایان كه به ما ادعای دوستی می كنند و انشا الله هم دوست هستند تذكره داده بشود كه ما سالی مبالغ زیادی از بودجه فقیر مملكت پول می دهیم بروند تحصیل بكنند وقتی كه تحصیل كردند و تمام شد فلان كارخانه مهندس می خواهد، فلات مریضخانه طبیب می خواهد، فلان دانشكده اسناد می خواهد البته به آن كارخانه و دانشكده بحثی نیست آن كارخانه و آن دانشكده احتیاج دارند و تقاضا كنند بحث به اداره مهاجرت است كه اجازه اقامت مجدد می دهد و اگر بنابراین باشد كه هر كشوری با فقر مادی فوق العاده ای كه ۱۰ دارد مخصوصا كشورهای شرقی سالی دو سه هزار نفر می فرستد آنجا تحصیل بكنند با بودجه این مملكت بعد از ختم تحصیل فلان كارخانه بنویسد به آن اداره مهاجرت كه به این محصل احتیاج داریم و به او اجازه اقامت بدهید پس دیگر این نقفع غرض است. دیگر پول برای چه بدهیم. بنده وقتی در آمریكا بودم ۶۸۷ نفر فقط در ایالت كالیفرنیا تحصیل می كردند مقامات مسئول آنها صریحا می گفتند از این عده شاید عده معدودی از آنان ۱۱ كه درس نخوانده اند و رفته اند در اطراف و كارهای فنی جزئی تحصیل كرده اند ممكن است كه اینها بعد خو استند برگردند، برگردند والا همه مورد احتیاج دستگاههای اداری و غیر اداری آمریكا هستند و تقاضای اقامت مجدد می كنند این موضوع خیلی مسأله ساده ای است و ممكن است مقامات مربوطه وزارت خارجه حل كنند یا آمریكا كه اداره مهاجرتشان به این اشخاص اجازه اقامت ندهد كه اسباب زحمت ما درست بشود بنابراین بنده با اصلاح تبصره ۹۸۹ كه قانون مدنی است و برای چیزهای جزئی نباید دستش زد مخالفم و پیشنهاد حذف آن را می كنم.
رئیس. آقای معاون وزارت امور خارجه.
معاون وزارت امور خارجه. آقای شمس ملك آرا راجع به قراردادها فرمودند آیا در موقع ترك تابعیت به ممالك مراجعه و موافقت یكدیگر را جلب می كنند یا نه؟ خواستم عرض كنم كه نه متأسفانه فقط با بعضی از كشورها خیلی كم، از جمله این طور كه یاد دارم با آلمان ها در موقع حكومت هیلتر داشتیم یعنى دولتین توافق كرده بودند كه در موقعی كه یك تبعه آن كشور را به تابعیت خود قبول كنند موافقت ما را می خواستند و ما هم موافقت آنها را جلب می كردیم به طور كلی همان طور كه آقایان از نظر فنی و اصول توضیح دادند اصلأ قضیه تابعیت یك قضیه كمپلیكه  است هر كشوری یك اصولی دارد البته اگر یك ایرانی وقتی رفته است به فرانسه یا سوئیس گرفته است حتى گرچه یكی دو نفر هم از ایرانی ها در سوئیس كار پیدا كرده اند آن هم به واسطه این است كه خیلی لایق و باهوش بودند البته در مملكتی كه كار نیست و هیچ احتیاجی نیست اغلب نمی مانند اگر میلش بكشد آنجا می ماند   ولی آمریكا یك مملكت بزرگی است و به اصطلاح امكانات اقتصادی زیاد است هنوز هم خیلی جا دارد و عده زیادی می روند آنجا و می مانند قانون آمریكا هم تسهیلاتی قائل شده است خیلی مشكل است كه ما بیاییم قانون آنها را عوض بكنیم اما همان طور كه جناب آقای آموزگار و آقای دكتر كاظمی روشن فرمودند حالا این پیشنهاد آقای لسانی می رود به كمیسیون و بسته به نظر آقایان است و اصل همان اصلاح جمله آخر است كه ( چنانچه هیات دولت...) یعنى اگر یك نفر رفته از تبعیت ما عملأ خارج شده ما او را نشناخته ایم این را هم خواستم در جواب آقای جمال امامی عرض كنم كه این قانون هست و فقط اصلاح جمله آخرش را ما آوردیم حالا هر نظری و هر اصلاح دیگری كه آقایان در نظر داشته باشند بسته به نظر مجلس است یك چنین ۱۲ آدمی رفته برای مدت كمی یا همان طور كه فرمودید برای مدت مقتضی باید برگردد در آن موقع یا چشم پوشی می كنیم از لحاظ این آدم طبق مقررات از تابعیت خارج شده به او اجازه می دهیم كه برگردد البته این برگشتن او ممكن است ضرری داشته باشد ولی قانون به قوت خودش باقی است و ما به آسانی اجازه نمی دهیم از تابعیت ما خارج بشود اینها برای هركسی نیست نوشته اند اگر گاهی مصالح ایجاب بكند این كار را بكنیم و امیدواریم كه اگر باز توضیحات بیشتری لازم باشد در كمیسیون به عرض آقایان برسانم و این مطالب را خواستم برای روشن شدن مطلب از نظر جناب آقای لسانی عرض كرده باشم. و در قسمت دوم راجع به  (چنانچه هیات وزیران بنا به مصالحی...) كه ایشان با آن مخالفند در صورتی كه اصل مورد نظر ما همینجا است ایشان فرمودند كه این قسمت با آن تبصره بالا متفاوت است در صورتی كه تبصره مربوط به كسانی است كه در این مملكت هستند و تقاضای ترك تابعیت كرده اند و ترك تابعیت آنها هم رسمیت پیدا كرده است ولی این قسمت دوم چیز دیگری است برای روشن شدن مطلب مثالی می زنم آقایانی كه در آمریكا هستند و یا در عراق هستند و بنا به مصلحتی و الزاماتی مجبور شده اند   كه تابعیت دولت غیر را قبول كنند تبصره ماده دوم مربوط به این قبیل اشخاص است ولی اگر شما آنها را تبعه آنجا نشناسید موجباتی برای آمدن آنان و انتقال اموالشان نیست اصل قضیه این است كه ما تسهیلاتی فراهم بیاوریم كه آنها بتوانند اموال و اثاثیه و زندگیشان را وقتی كه آمدند اینجا و خوششان آمد منتقل بكنند این مورد برای آن اشخاص است به این جهت شما اگر تابعیت خارجی آنها را به رسمیت نشناسید طبق مقرراتی كه فعلا هست آنها نمی توانند برگردند لسانی- در اینجا مقرراتی نیست برای برگشتن چرا آقا این مخصوصا برای این است كه اینها بیایند. بنده می خواستم این توضیح را فقط برای رفع ابهام عرض كرده باشم.
رئیس. سه فقره پیشنهاد رسیده است یكی اصلاح عبارتی است و دو تا پیشنهاد دیگر هم رسیده كه قرائت می شود و بعد به كمیسیون ارجاع می گردد برای شور دوم.
پیشنهادها به شرح زیر قرائت شد .
 بنده پیشنهاد می كنم كه اتباع ایرانی كه به تبعیت خارجه درآمده اند   بتوانند به ایران مراجعت كنند و دوباره به تبعیت ایران درآیند و در غیر این صورت با آنان مانند تبعه خارجه رفتار شود. محمد حجازی
 
  اینجانب پیشنهاد می نمایم كه اصلاح تبصره ماده ۹۸۹ ضرورت ندارد با توضیحاتی كه در كمیسیون خواهم داد پیشنهاد حذف آن را می نمایم . لسانی
  ریاست محترم مجلس سنا. در ماده ۹۸۹ لایحه به ایرانیانی كه ترك تابعیت كرده اند در سطر چهارم پیشنهاد می كنم به جای كلمه شهرداری نوشته شود شهر زیرا در لایحه سازمان شهرداری انجمن بنام انجمن شهر نامیده شده است. دكتر عیسی صدیق
رئیس. چون وقت گذشته است آقایان اجازه بفرمایید رأی بگیریم به ورود در شور ثانی پیشنهادات هم به كمیسیون ارجاع می شود كه مورد مطالعه قرار بگیرد آقایانی كه موافقند قیام فرمایند.
 اكثر برخاستند تصویب شد.


گفتار سوم. مشروح مذاكرات شور دوم مجلس سنا


جلسه ۲۹۸، چهارشنبه ۳۰/۱۱/۱۳۳۶
۶. شور دوم و تصویب لایحه اصلاح  دو تبصره از قانون مدنی راجع به تابعیت
رئیس. لایحه اصلاح تبصره ماده ۹۸۸ و الحاق یك تبصره به ماده ۹۸۹ قانون مدنی راجع به ایرانیانی كه ترك تابعیت كرده اند برای شور دوم مطرح است گزارش كمیسیون قرائت می شود.
 به شرح زیر قرائت شد .
لایحه اصلاح تبصره ماده ۹۸۸ و ۹۸۹ قانون مدنی راجع به ایرانیانی كه ترك تابعیت كرده اند در كمیسیون خارجه با حضور آقای مشفق كاظمی مورد رسیدگی قرار گرفت و با توجه به پیشنهادهای واصله اصلاحاتی در آن به عمل آمد و جهت اظهارنظر به كمیسیون دادگستری ارسال گردید. كمیسیون مزبور پس از مطالعات و بررسی های لازم تغییراتی در مصوبه كمیسیون خارجه به عمل آورد و لایحه را تصویب نمود و مجددا جهت اتخاذ رأی نهایی در كمیسیون خارجه با حضور آقای معاون وزارت امور خارجه مطرح گردید و پس از شور و رسیدگی كافی اصلاحات كمیسیون دادگستری تأیید گردید و به تصویب رسید. اینك گزارش به شرح ذیل برای شور دوم تقدیم مجلس محترم سنا می شود.
مخبر كمیسیون خارجه. عباس مسعودی


لایحه اصلاح تبصره ماده ۹۸۸ و الحاق یك تبصره به ماده ۹۸۹ قانون مدنی راجع به ایرانیانی كه ترك تابعیت كرده اند.


ماده واحده:
۱. تبصره ماده ۹۸۸ قانون مدنی به این صورت اصلاح می شود.
تبصره. كسانی كه بر طبق این ماده مبادرت به تقاضای ترك تابعیت ایران و قبول تابعیت خارجی می نمایند علاوه بر اجرای مقرراتی كه ضمن فقره ۳ از این ماده درباره آنان مقرر است باید در مدت یك سال از ایران خارج شوند. چنانچه در ظرف مدت مزبور خارج نشوند مقامات صالحه امر به اخراج آنها و فروش اموالشان صادر خواهد نمود و چنین اشخاصی هرگاه در اتیه بخواهند به ایران بیایند اجازه مخصوص وزارت امور خارجه را باید تحصیل نمایند.
۲. تبصره زیر به ماده ۹۸۹ قانون مدنی اضافه می شود.
تبصره. وزارت خارجه می تواند   با تصویب هیات وزیران به ایرانیان مشمول این ماده اجازه ورود و اقامت بدهد.
رئیس. در ماده واحده نظری نیست؟ گفته شد خیر  رأی می گیریم به ماده واحده آقایانی كه موافقند قیام فرمایند.
 اكثر برخاستند تصویب شد.
كلیات آخر مطرح است چون در كلیات آخر نظری ندارند حالا به كلیه لایحه رأی می گیریم. آقایانی كه موافقند قیام فرمایند.
 اكثر برخاستند تصویب شد.


گفتار چهارم. مشروح مذاكرات شور اول مجلس شورای ملى


جلسه ۲۳۲، یكشنبه ۲۷/۷/۱۳۳۷
 
۵. شور اول گزارش كمیسیون امور خارجه راجع به اصلاح  دو تبصره از قانون مدنی
نایب رئیس. اصلاح دو ماده از قانون مدنی در مورد ترك تابعیت مطرح است شور اول است گزارش آن قرائت می شود.
 به شرح زیر قرائت شد .
گزارش از كمیسیون امور خارجه به مجلس شورای ملی كمیسیون امور خارجه لایحه ارسالی از مجلس سنا راجع به اصلاح تبصره ماده ۹۸۸ و الحاق یك تبصره به ماده ۹۸۹ قانون مدنی را در خصوص ایرانیاتی كه ترك تابعیت كرده اند با حضور آقای وزیر امور خارجه مطرح نموده نظر به آنكه   كمیسیون دادگستری به این لایحه رسیدگی و با نظریه ۱۳ مجلس سنا موافقت نموده بود ولی آقای وزیر امور خارجه نسبت به تبصره ماده ۹۸۹ نظریاتی داشتند كمیسیون پس از مذاكره و بحث لازم در این خصوص با ماده واحده مصوب مجلس سنا و كمیسیون دادگستری مجلس شورای ملی با تغییری كه در تبصره ماده ۹۸۹ نموده موافقت و اینك گزارش آن را تقدیم می دارد:
ماده واحده. تبصره ماده ۹۸۸ قانون مدنی به شرح ذیل اصلاح و تبصره ای به ماده ۹۸۹ قانون مزبور افزوده می گردد.
۱. تبصره ماده ۹۸۸ قانون مدنی از این قرار اصلاح می شود:
تبصره. كسانی كه بر طبق این ماده مبادرت به تقاضای ترك تابعیت ایران و قبول تابعیت خارجی می نمایند علاوه بر اجرای مقرراتی كه ضمن سه فقره از این ماده درباره آنان مقرر است باید در ظرف مدت یك سال از ایران خارج شوند.
چنانچه در ظرف مدت مزبور خارج نشوند مقامات صالحه امر به اخراج آنها و فروش اموالشان صادر خواهند نمود و چنین اشخاصی هرگاه در اتیه بخواهند به ایران بیایند اجازه مخصوص وزارت امور خارجه را باید تحصیل نمایند ۱۴.
۲. تبصره زیر به ماده ۹۸۹ قانون مدنی اضافه می شود.
تبصره. هیئت وزیران می تواند   بنا به مصالحی به پیشنهاد وزارت امور خارجه تابعیت خارجی مشمولین این ماده را به رسمیت بشناسد. به این گونه اشخاص با موافقت وزارت امور خارجه اجازه ورود به ایران یا اقامت می توان داد.
گزارش از كمیسیون دادگستری به مجلس شورای ملی كمیسیون دادگستری در جلسه ۲۱ مهر ماه ۱۳۳۷ با حضور آقایان معاونین وزارت دادگستری و امور خارجه به لایحه ارسالی از مجلس سنا راجع به اصلاح تبصره ماده ۹۸۸ قانون مدنی رسیدگی و پس از مذاكرات لازم، خبر كمیسیون امور خارجه را عینا تأیید و تصویب نمود و اینك گزارش آن را تقدیم می دارد. نایب رئیس. كلیات مطرح است چون مخالفی نام نویسی نكرده است لذا رأی می گیریم به ورود در مواد. آقایانی كه با ورود در ماده واحده موافقند قیام كنند.
 اكثر برخاستند تصویب شد. ماده واحده مطرح است قرائت می شود.
 به شرح زیر قرائت شد .
ماده واحده. تبصره ماده ۹۸۸ قانون مدنی به شرح ذیل اصلاح و تبصره ای به ماده ۹۸۹ قانون مزبور افزوده می گردد.
تبصره. كسانی كه بر طبق این ماده مبادرت به تقاضای ترك تابعیت ایران و قبول تابعیت خارجی می نمایند علاوه بر اجرای مقرراتی كه ضمن فقره سه از این ماده درباره آنان مقرر است باید در ظرف مدت یك سال از ایران خارج شوند چنانچه در ظرف مدت مزبور خارج نشوند مقامات صالحه امر به اخراج آنها و فروش اموالشان را صادر خواهند نمود و چنین اشخاصی هرگاه در اتیه بخواهند به ایران بیایند اجازه مخصوص وزارت امور خارجه را باید تحصیل نمایند.
۲. تبصره زیر به ماده ۹۸۹ قانون مدنی اضافه می شود:
تبصره. هیئت وزیران می توانند بنا به مصالحی به پیشنهاد وزارت امور خارجه تابعیت خارجی مشمولین این ماده را به رسمیت بشناسد. به این گونه اشخاص با موافقت وزارت امور خارجه اجازه ورود به ایران یا اقامت می توان داد.
نایب رئیس. مخالفی نیست؟ اظهاری نشد چون مخالفی نیست و پیشنهادی هم نرسیده است لذا برای شور دوم به كمیسیون ارجاع می شود.


گفتار پنجم مشروح مذاكرات شور دوم مجلس شورای ملى


جلسه ۲۴۴، یكشنبه ۱۶/۹/۱۳۳۷
۷. طرح  گزارش كمیسیون امور خارجه راجع به اصلاح  تبصره ماده ۹۸۸ و الحاق
 یك تبصره به ماده ۹۸۹ قانون مدنی و ارجاع مجدد به مجلس سنا
نایب رئیس. گزارش دیگری مربوط به اصلاح تبصره ماده ۹۸۸ و الحاق یك تبصره به ماده ۹۸۹ قانون مدنی مطرح است قرائت می شود.
 به شرح زیر خوانده شد .
گزارش از كمیسیون امور خارجه به مجلس شورای ملی كمیسیون امور خارجه در جلسه ۱۲ آبان ماه ۳۷ با حضور آقای وزیر امور خارجه شور دوم لایحه ارسالی از مجلس سنا راجع به اصلاح تبصره ماده ۹۸۸ و الحاق یك تبصره به ماده ۹۸۹ قانون مدنی مربوط به ایرانیانی كه ترك تابعیت كرده اند را مورد رسیدگی قرار داده خبر شور اول را تأیید و تصویب نمود اینك گزارش آن را جهت تصویب نهایی به مجلس شورای ملی تقدیم می دارد:
ماده واحده. تبصره ماده ۹۸۸ قانون مدنی به شرح ذیل اصلاح و تبصره ای به ماده ۹۸۹ قانون مزبور افزوده می گردد:
۱. تبصره ماده ۹۸۸ قانون مدنی از این قرار اصلاح می شود:
 
تبصره. كسانی كه بر طبق این ماده مبادرت به تقاضای ترك تابعیت ایران و قبول تابعیت خارجی می نمایند علاوه بر اجرای مقرراتی كه ضمن فقره ۳ از این ماده درباره آنان مقرر است باید در مدت یك سال از ایران خارج شوند. چنانچه در ظرف مدت مزبور خارج نشوند مقامات صالحه امر به اخراج آنها و فروش اموالشان را صادر خواهند نمود و چنین اشخاصی هرگاه در اتیه بخواهند به ایران بیایند اجازه مخصوص وزارت امور خارجه را باید تحصیل نمایند.
۲. تبصره زیر به ماده ۹۸۹ قانون مدنی اضافه می شود:
تبصره. هیئت وزیران می توانند بنا به مصالحی به پیشنهاد وزارت امور خارجه تابعیت خارجی مشمولین این ماده را به رسمیت بشناسد به این گونه اشخاص با موافقت وزارت امور خارجه اجازه ورود به ایران یا اقامت می توان داد.
مخبر كمیسیون امور خارجه. مرات اسفند یاری


گزارش از كمیسیون دادگستری به مجلس شورای ملی
 كمیسیون دادگستری در جلسه ۳ آذر ماه ۳۷ با حضور نماینده دولت به لایحه ارسالی از مجلس سنا راجع به اصلاح تبصره ماده ۹۸۸ و الحاق یك تبصره به ماده ۹۸۹ قانون مدنی برای شور دوم رسیدگی نموده خبر شور اول را تصویب و اینك گزارش آن را در تأیید خبر كمیسیون امور خارجه تقدیم می دارد.
مخبر كمیسیون دادگستری. عمیدی نوری
نایب رئیس. شور دوم است. ماده واحده مطرح است چون اظهار نظری نیست به این ماده، لذا رأی می گیریم به ماده واحده آقایانی كه موافقند قیام فرمایند.
 اكثر برخاستند تصویب شد.
كلیات آخر مطرح است چون نسبت به كلیات آخر نظری نیست لذا رأی می گیریم به مجموع ماده واحده. آقایانی كه موافقند قیام فرمایند.
 
اكثر برخاستند تصویب شد.
چون اصلاح مختصری در لایحه ارسالی از مجلس سنا به عمل آمده است لذا برای تصویب مجدد به مجلس سنا ارسال می شود.


گفتار ششم مشروح مذاكرات تصویب نهایى لایحه در مجلس سنا


جلسه ۳۵۷، شنبه ۱۱/۱۱/۱۳۳۷
۱۱. تصویب لایحه راجع به اصلاح  دو ماده از قانون مدنی راجع به ایرانیانی كه ترك تابعیت
كرده اند
 نایب رئیس. لایحه راجع به اصلاح تبصره ماده ۹۸۸ و الحاق یك تبصره به ماده ۹۸۹ قانون مدنی راجع به ایرانیانی كه ترك تابعیت كرده اند مطرح است گزارش كمیسیون شماره یك قرائت می شود.
 به شرح زیر قرائت شد .
گزارش از كمیسیون شماره ۱ خارجه به مجلس سنا: لایحه شما ره ۱۰۷۹ ۳۹۳۸۶ مورخ ۱۵/۸/۱۳۳۶ د ولت درباره اصلاح مواد ۹۸۸ و ۹۸۹ قانون مدنی راجع به ایرانیاتی كه ترك تابعیت كرده اند كه در تاریخ۱۵ /۸/۱۳۳۶ تقدیم مجلس سنا شده بود و با اصلاحاتی به تصویب رسید و برای تصویب به مجلس شورای ملی ارسال شده بود در آن مجلس با اصلاحاتی به تصویب رسید و طی شماره ۱۶۴۲۳- ۱۸/۹/۱۳۳۷ برای تصویب به مجلس سنا ارسال گردید و به كمیسیون شماره ۱ ارجاع شد و كمیسیون لایحه را برای اظهار نظر به كمیسیون دادگستری ارسال داشت كمیسیون مزبور لایحه را عینا تصویب نمود و سپس لایحه در كمیسیون خارجه مطرح و عینا به تصویب رسید اینك گزارش آن تقدیم مجلس محترم سنا می گردد.
مخبر كمیسیون خارجه. عباس مسعودی


لایحه قانونی مربوط به اصلاح تبصره ماده ۹۸۸ و الحاق یك تبصره به ماده ۹۸۹ قانون مدنی راجع به ایرانیانی كه ترك تابعیت كرده اند.
ماده واحده. تبصره ماده ۹۸۸ قانون مدنی به شرح ذیل اصلاح و تبصره ای به ماده ۹۸۹ قانون مزبور افزوده می گردد.
۱. تبصره ماده ۹۸۸ قانون مدنی از این قرار اصلاح می شود:
تبصره. كسانی كه بر طبق این ماده مبادرت به تقاضای ترك تابعیت ایران و قبول تابعیت خارجی می نمایند علاوه بر اجرای مقرراتی كه ضمن فقره سه از این ماده درباره آنان مقرر است باید در مدت یك سال از ایران خارج شوند چنانچه ظرف مدت مزبور خارج نشوند مقامات صالحه امر به اخراج آنها و فروش اموالشان را صادر خواهند نمود و چنین اشخاصی هرگاه در اتیه بخواهند به ایران بیایند اجازه مخصوص وزارت امور خارجه را باید تحصیل نمایند.
۲. تبصره زیر به ماده ۹۸۹ قانون مدنی اضافه
می شود:
تبصره. هیات وزیران می تواند   بنا به مصالحی به پیشنهاد وزارت امور خارجه تابعیت خارجی مشمولین این ماده را به رسمیت بشناسد به این گونه اشخاص با موافقت وزارت امور خارجه ورود به ایران یا اقامت می توان داد.
نایب رئیس. كلیات لایحه مطرح است. آقای دكتر صدیق بفرمایند.
دكتر صدیق. چنانچه استحضار دارید این قانون تقریبا یك سال قبل به تصویب مجلس سنا رسید و حالا معلوم می شود كه بعد مجلس شورای ملی اصلاحی كرده اند می خواستم تقاضا كنم اگر ممكن است آن اصلاحات را اینجا بفرمایند.
نایب رئیس. آقای مخبر بفرمایند.
مسعودی مخبر كمیسیون. عرض كنم آقای دكتر اینكه فرمودید یك مرتبه اینجا تصویب شده و بعد به مجلس شورای ملی رفته صحیح است البته خیلی زیاد طول كشید موضوع مفیدی است و باید زودتر به تصویب برسد ابتدا كه این لایحه مطرح بود اصلاحاتی اینجا صورت گرفت وقتی كه به مجلس شورای ملی رفت این اصلاحات مورد موافقت قرار نگرفت و نظر دولت هم این نبود و با اصلاحاتی كه اینجا شد وفق نمی داد  دكتر صدیق- خودشان مو افقت كردند ابتدا شاید مطالعات كافی نشده بود كه به مجلس شورای ملی رفت در ضمن مطالعات این لایحه برگشت به صورت اولش و تصویب شده به اینجا اعاده كردند به همان صورت اولی كه به مجلس سنا داده شده بود و آن هم مطابق درخواست رئیس دولت بود به هرحال اگر اجازه می فرمایید این نكاتی كه تغییر كرده است عرض كنم ابتدا این طور تصویب كرده بودیم:


ماده واحده:
۱. تبصره ماده ۹۸۸ قانون مدنی به این صورت اصلاح می شود شمس ملك آرا- ماده ۹۸۸ قانون مدنی را هم بفرمایید اینجا هست عرض می كنم در مجلس شورای ملی به این صورت اصلاح می شود را حذف كردند به صورت اولش برگرداندند كه:
تبصره ماده ۹۸۸ قانون مدنی به شرح زیر اصلاح و تبصره ای به ماده ۹۸۹ قانون مزبور افزوده می گردد.
به این صورت كه الان ملاحظه می فرمایید یعنى همان چیزی است كه ابتدا به صورت لایحه داده شده بود به مجلس سنا بعد در تبصره هیچ فرقی پیدا نشده است تبصره عینا همان تبصره ای است كه سابق بود در تبصره پایین كه تبصره ماده ۹۸۹ است ابتدا ما این طور تصویب كرده بودیم یعنى مجلس سنا این طور تصویب كرده بود كه وزارت امور خارجه می تواند   با تصویب هیات وزیران به ایرانیان مشمول این ماده اجازه ورود و اقامت بدهد این نظر كافی و وافی برای منظور دولت نبود و نتیجتا تبصره به این كیفیت فعلی درآمد كه  هیات وزیران می تواند بنا به مصالحی به پیشنهاد وزارت امور خارجه تابعیت خارجی مشمولین این ماده را به رسمیت بشناسد به این گونه اشخاص با موافقت وزارت امور خارجه اجازه ورود به ایران یا اقامت می توان داد. اما این سؤالی كه جناب آقای شمس ملك آرا كردند فرمودند اصل این ماده چه بوده است و چه فرقی با اصل اولیه تبصره كرده است در این تبصره فرقی كه با تبصره قبلی ماده ۹۸۸ پیدا كرده فقط موضوع اجازه است كه در اصل تبصره سابق نوشته شده است كه اجازه مخصوص هیات وزراء آن هم برای یك دفعه و مدت معین لازم است اینجا نوشته شده است اجازه مخصوص وزارت امور خارجه را باید تحصیل نمایند بدون ذكر برای یك مرتبه و مدت معین حالا اگر اجازه بفرمایید اصل آن تبصره را از قانون مدنی می خوانم: كسانی بر طبق این ماده مبادرت به تقاضای ترك تابعیت ایران و قبول تابعیت خارجی می نمایند علاوه بر اجرای مقرراتی كه ضمن فقره ۳ از این ماده درباره آنان مقرر است باید در مدت یك سال از ایران خارج شوند چنانچه ظرف مدت مزبور خارج نشوند مقامات صالحه امر به اخراج آنها و فروش اموالشان را صادر خواهند كرد ۱۵ و چنین اشخاصی هرگاه در اتیه بخواهند به ایران بیایند اجازه مخصوص ۱۶ هیات وزراء آن هم برای یك دفعه و مدت معین لازم است.
این قسمت اخیر است كه در اینجا اصلاح شده و این تفاوتی است كه كرده است حالا آقایان توجه د ارند به اهمیت این موضوع كه بایستی خیلی زودتر از این تصویب شده باشد اجازه بفرمایید هرچه زودتر تصویب شده و به دولت ابلاغ گردد.
نایب رئیس. دیگر نظری نیست؟ نظری نبود رأی گرفته می شود به ورود در شور ماده واحده. آقایانی كه موافقند قیام فرمایند.
 اكثر برخاستند تصویب شد.
ماده واحده مطرح است نظری نیست؟ نظری نبود  رأی گرفته می شود به ماده واحده. آقایانی كه موافقند قیام فرمایند.
 اكثر برخاستند تصویب شد.
كلیات آخر مطرح است نظری نیست؟ نظری نبود  نسبت به مجموع لایحه رأی گرفته می شود آقایانی كه موافقند قیام فرمایند.
 اكثر برخاستند تصویب شد لایحه به دولت ابلاغ می شود.


گفتار هفتم متن قانون مربوط به اصلاح تبصره ماده ۹۸۸ و الحاق یك تبصره به ماده ۹۸۹ قانون مدنی راجع به ایرانیانی كه ترك تابعیت كرده اند


قانون مربوط به اصلاح  تبصره ماده ۹۸۸ و الحاق یك تبصره به ماده ۹۸۹ قانون مدنی راجع
به ایرانیانی كه ترك تابعیت كرده اند
مصوب ۱۱/۱۱/۱۳۳۷
ماده واحده. تبصره ماده ۹۸۸ قانون مدنی به شرح ذیل اصلاح و تبصره ای به ماده ۹۸۹ قانون مزبور افزوده  می گردد.
۱. تبصره ماده ۹۸۸ قانون مدنی از این قرار اصلاح می شود:
تبصره. كسانی كه بر طبق این ماده مبادرت به تقاضای ترك تابعیت ایران و قبول تابعیت خارجی می نمایند علاوه بر اجرای مقرراتی كه ضمن فقره سه از این ماده درباره آنان مقرر است باید در مدت یك سال از ایران خارج شوند. چنانچه ظرف مدت مزبور خارج نشوند مقامات صالحه امر به اخراج آنها و فروش اموالشان را صادر خواهند نمود و چنین اشخاصی هرگاه در اتیه بخواهند به ایران بیایند اجازه مخصوص وزارت امور خارجه را باید تحصیل نمایند.
۲. تبصره زیر به ماده ۹۸۹ قانون مدنی اضافه
می شود:
تبصره. هیئت وزیران می تواند بنا به مصالحی به پیشنهاد وزارت امور خارجه تابعیت خارجی مشمولین این ماده را به رسمیت بشناسد. به این گونه اشخاص با موافقت وزارت امور خارجه اجازه ورود به ایران یا اقامت می توان داد.
قانون فوق كه مشتمل بر ماده واحده است در جلسه یكشنبه شانزدهم آذر ماه یكهزار و سیصد و سی و هفت به تصویب مجلس شورای ملی رسید.
نایب رئیس مجلس شورای ملی. عماد تربتی


 قانون بالا در جلسه۱۱ /۱۱/۱۳۳۷ به تصویب مجلس سنا رسیده است.


منبع:
1. در متن فوق عبارت (را) بعد از عبارت (خارج) حذف گرديد. عبارت مذكور در لايحه دولت و گزارش كميسيون وجود
نداشت.
2. در متن فوق عبارت (مصالح) جايگزين عبارت (مصلح)، گرديد. در متن لايحه و گزارش كميسيون عبارت (مصالحي) وجود دارد.
3. در متن فوق عبارت (نوع) جايگزين عبارت (جور) گرديد.
4. در متن فوق عبارت (خواهند) جايگزين عبارت (خواهد) گرديد.
5. در متن فوق عبارت (كنيم) جايگزين عبارت (كنم) گرديد.
6. در متن فوق عبارت (ببالد) جايگزين عبارت (به بالا) گرديد
7. در متن فوق عبارت (به او) جايگزين عبارت (بهش) گرديد.
8. منظور از (ماده 2) قسمت دوم لايحه يعنى (ماده 989 )است.
9. در متن فوق عبارت (‌نظريه اي كه) جايگزين عبارت (نظريه) گرديد.
10. در متن فوق عبارت (كه) بعد از عبارت (فوق العاده اي) اضافه گرديد.
11 . در متن فوق عبارت ( آنان) جايگزين عبارت آن) گرديد.
12. در متن فوق عبارت (چنين) جايگزين عبارت (همچو) گرديد.
13. در متن فوق عبارت (نظريه) جايگزين عبارت (نظر به) گرديد.
14. در متن فوق عبارت (نمايند) جايگزين عبارت (نمايد) گرديد.
15. در متن قبلي به جاي عبارت (كرد) عبارت (نمود) به كار رفته و بد.
16. در متن فوق عبارت (مخصوص) جايگزين عبارت (به خصوص)گرديد. در متون قبلي عبارت (مخصوص) بكار رفته بود.


نام
پست الکترونيک
پيام شما